Dieta na samej wodzie — czy głodówka wodna jest zdrowa

Co roku to samo… wchodzisz na jakąś grupę albo przewijasz rolki i znowu wraca temat: pij samą wodę, nic nie jedz i schudniesz w tydzień. Dieta na samej wodzie, czyli totalna rezygnacja z jedzenia i picie wyłącznie wody, wraca w sieci jak bumerang — niby na szybkie schudnięcie i „oczyszczenie organizmu”. No i akurat tutaj specjaliści od żywienia mocno studzą zapał. Ostrzegają, że taka kilkudniowa głodówka wodna, prowadzona bez lekarza, to realne ryzyko dla zdrowia, a tej całej obiecywanej detoksykacji po prostu nie da się niczym udokumentować.

A sam mechanizm jest w sumie prosty. Po kilkunastu godzinach bez jedzenia organizm wyczerpuje zapasy glikogenu i wchodzi w stan ketozy — czyli zaczyna brać energię z tłuszczu, ale też z rozpadu białek mięśniowych. I to, co spada na wadze w pierwszych dniach, to raczej woda, a nie tłuszcz.

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej w swoich materiałach zwraca uwagę na jedną rzecz: to całe „oczyszczanie” nie ma żadnych podstaw fizjologicznych. „Za usuwanie zbędnych produktów przemiany materii odpowiadają wątroba i nerki, które robią to nieprzerwanie i nie wymagają wspomagania głodówką” — wskazują eksperci NCEŻ. Według Centrum żadna dieta nie zastąpi pracy tych narządów. I tyle.

Lista zagrożeń jest długa… naprawdę długa. Dietetycy wymieniają odwodnienie elektrolitowe, spadki ciśnienia, hipoglikemię, zawroty głowy, zaburzenia rytmu serca oraz utratę masy mięśniowej. I im dłużej się głodzimy, tym to ryzyko rośnie.

Szczególnie groźny bywa moment, kiedy wracamy do jedzenia. Chodzi o zespół ponownego odżywienia, czyli refeeding syndrome. „Gwałtowne wprowadzenie pokarmu po okresie głodzenia może wywołać niebezpieczne przesunięcia elektrolitów, zwłaszcza spadek fosforanów, co zagraża pracy serca” — przestrzegają autorzy poradników żywieniowych. To powikłanie opisano przede wszystkim u osób długo niedożywionych, ale ostrożność dotyczy w sumie każdego, kto dłużej pościł.

Światowa Organizacja Zdrowia od lat powtarza mniej więcej to samo — że skuteczne zrzucenie wagi opiera się na trwałej zmianie nawyków, a nie na jakichś restrykcyjnych zrywach. „Zdrowe odchudzanie to stopniowy proces oparty na zrównoważonej diecie i aktywności fizycznej” — brzmi stanowisko WHO przytaczane w kampaniach edukacyjnych. Organizacja podkreśla, że drastyczne ograniczenia kaloryczne sprzyjają efektowi jojo.

I tu wchodzi kolejny problem, a mianowicie: trwałość wyników. Po zakończeniu głodówki organizm zwykle szybko odbudowuje utraconą wodę i masę, a spowolniony metabolizm utrudnia utrzymanie niższej wagi. W praktyce wraca się więc do punktu wyjścia, a nierzadko nawet do wagi wyższej niż przed dietą.

Eksperci wskazują też grupy, dla których głodówka wodna jest szczególnie niewskazana. To kobiety w ciąży i karmiące, osoby z cukrzycą, chorobami nerek, wątroby i serca, pacjenci z zaburzeniami odżywiania oraz seniorzy z niskim wyjściowym poziomem masy mięśniowej. U nich nawet krótki post może pogłębić niedobory.

Dietetycy nie zaprzeczają, że post bywa stosowany w medycynie — na przykład przed niektórymi badaniami czy zabiegami. Tyle że to są sytuacje kontrolowane przez personel medyczny, a nie domowe eksperymenty na podstawie internetowych poradników. Różnica polega na nadzorze i czasie trwania, i to akurat sporo zmienia.

Praktyczne wytyczne pozostają za to niezmienne. Instytucje zajmujące się żywieniem, w tym Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, zalecają deficyt kaloryczny rzędu 300–500 kcal dziennie, regularne posiłki i konsultację z dietetykiem przy każdej większej zmianie sposobu odżywiania. Podobne zasady przewijają się zresztą w poradnikach o zdrowym odchudzaniu po pięćdziesiątce.

Na koniec specjaliści dorzucają jeden konkret, który zwolennikom głodówek najczęściej umyka. Sama utrata kilogramów na wadze nie oznacza wcale poprawy składu ciała ani zdrowia metabolicznego, bo razem z tłuszczem znika nam tkanka mięśniowa — a tę później najtrudniej odbudować.