Dieta przy endometriozie — łagodząca stany zapalne

Dieta przy endometriozie i to całe łagodzenie stanów zapalnych — kiedyś czytaliśmy o tym głównie na forach, między jednym a drugim wpisem typu „mi pomogło, spróbuj”. A teraz? No i nagle robi się z tego temat wielkich badań obserwacyjnych. Bo endometrioza dotyka, jak się szacuje, mniej więcej jedną na dziesięć kobiet w wieku rozrodczym i ciągnie się z nią przewlekły stan zapalny w obrębie miednicy. Więc coraz więcej zespołów badawczych sprawdza jedno: czy to, co ląduje na talerzu, naprawdę coś zmienia w ryzyku i przebiegu tej choroby.

Najmocniejsze, co mamy, to dane z amerykańskiego Nurses’ Health Study II. Obserwowano tam ponad 70 tysięcy pielęgniarek przez dwanaście lat… kawał czasu. Wyniki opublikowano w 2010 roku na łamach czasopisma „Human Reproduction”.

Omega-3 obniża ryzyko, tłuszcze trans je podnoszą

Autorzy tej analizy pokazali coś, co w sumie wydaje się logiczne — że nie każdy tłuszcz to ten sam tłuszcz. „Kobiety o najwyższym spożyciu kwasów omega-3 miały o 22 procent niższe ryzyko rozpoznania endometriozy w porównaniu z grupą o najniższym spożyciu” — tak to podsumowano w publikacji. I dlatego tłuste ryby, siemię lniane czy orzechy włoskie wracają w zaleceniach jako taki element przeciwzapalny.

A na drugim biegunie? I mamy tłuszcze trans, czyli to, co siedzi w żywności wysoko przetworzonej. „Najwyższe spożycie tłuszczów trans wiązało się z około 48-procentowym wzrostem ryzyka endometriozy” — czytamy w tym samym opracowaniu. Tyle że to nie jedyny prozapalny trop, na jaki badacze wpadli.

Czerwone mięso pod lupą Nurses’ Health Study

W 2018 roku w „American Journal of Obstetrics and Gynecology” wyszła kolejna analiza, akurat z tej samej kohorty. Naukowcy zestawili to, jak często kobiety jedzą czerwone mięso, z liczbą potwierdzonych rozpoznań.

„Kobiety spożywające dwie lub więcej porcji czerwonego mięsa dziennie miały o 56 procent wyższe ryzyko endometriozy niż te, które jadły je rzadziej niż raz w tygodniu” — tak wynika z tej pracy. Mechanizm wiązano raczej z wyższym poziomem estradiolu i z nasileniem markerów zapalnych. A tymczasem, jak zamienimy część mięsa na rośliny strączkowe i ryby, to bilans przesuwa się w stronę przeciwzapalną.

Model śródziemnomorski z najlepszym poparciem

Najwięcej dowodów uzbierał wzorzec, który mniej więcej przypomina dietę śródziemnomorską. Przegląd opublikowany w 2024 roku w czasopiśmie „Nutrients” zebrał to, co do tej pory analizowano w temacie żywienia i aktywności choroby.

„Wzorzec przeciwzapalny, oparty na warzywach, owocach, pełnych ziarnach, roślinach strączkowych, oliwie i umiarkowanej ilości ryb, przy ograniczeniu czerwonego mięsa i węglowodanów rafinowanych, wykazuje korzystny wpływ na przebieg endometriozy” — napisali autorzy przeglądu. I co ważne — badacze podkreślają, że nie ma jednej uniwersalnej diety przeciwzapalnej, która zadziała u każdej pacjentki tak samo. U jednej tak, u drugiej jakoś tam inaczej.

I poza samymi grupami produktów bierze się pod uwagę jeszcze suplementację. W pracach przeglądowych wracają trzy składniki, których niedobory bywają u chorych dość częste, a mianowicie: witamina D, kwasy omega-3 oraz żelazo, jak współistnieje anemia. Naukowcy zaznaczają jednak jedno — dieta i suplementy to wsparcie, i tyle, nie zastąpią leczenia ginekologicznego ani farmakoterapii. A najmocniejszy sygnał z dotychczasowych badań i tak zostaje ten z 2010 roku — w odrębnej analizie surowicy kobiety z najwyższym poziomem kwasu EPA we krwi były o 82 procent rzadziej diagnozowane z endometriozą niż te z poziomem najniższym.