Suplementy na stawy — co naprawdę działa

Brytyjski instytut NICE w swojej obowiązującej wytycznej mówi lekarzom wprost: nie przepisujcie glukozaminy ani chondroityny pacjentom z chorobą zwyrodnieniową stawów. A to akurat dwa składniki, na których opiera się większość preparatów, które widzimy w reklamach jako suplementy na stawy.

I to jest stanowisko twarde, bez miejsca na „no ale może jednak”. „Nie należy oferować preparatów z glukozaminą ani chondroityną w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawów” — tak brzmi rekomendacja z wytycznej NICE NG226 z 2022 roku. I instytut idzie jeszcze dalej, bo podpowiada lekarzom, co właściwie odpowiadać pacjentom, którzy sami o te środki dopytują.

„Nie ma mocnych dowodów na korzyść ze stosowania glukozaminy” — taką odpowiedź zaleca brytyjski regulator. A bierze się to stąd, że przeglądy badań klinicznych po prostu nie pokazały przewagi nad placebo… w stopniu, który byłby istotny klinicznie.

Co mówią badania o glukozaminie i chondroitynie

No i tu robi się ciekawie, bo dowody są podzielone — i to jest właściwie sedno całego sporu. Z jednej strony mamy amerykańskie badanie GAIT, które wskazało, że połączenie glukozaminy z chondroityną może łagodzić ból u osób z umiarkowaną i ciężką chorobą zwyrodnieniową kolan. A z drugiej strony jest australijskie badanie LEGS, które skuteczności chondroityny nie potwierdziło — ani samej, ani w połączeniu z glukozaminą.

Takie podsumowanie tego całego zamieszania przyniósł przegląd Cochrane z 2018 roku. Autorzy stwierdzili, że glukozamina daje „minimalną lub żadną klinicznie istotną korzyść”, jeśli chodzi o ból i sprawność stawów. A jednocześnie część randomizowanych prób dalej pokazuje umiarkowaną poprawę u pacjentów z bardziej zaawansowanymi zmianami. Czyli raczej nie ma tu jednej prostej odpowiedzi.

Liczy się też to, w jakiej postaci weźmiemy ten związek. Skuteczność wykazano dla siarczanu glukozaminy, a dla chlorowodorku takich danych już brakuje. Dawka chondroityny używana w badaniach to zwykle mniej więcej 400 do 800 mg, dwa albo trzy razy dziennie.

Suplementy na stawy — co naprawdę działa, a co tylko obiecuje

Efekt nie pojawia się od razu, więc te reklamy obiecujące ulgę „od pierwszej kapsułki” trochę mijają się z tym, co mówią dane. Europejska Agencja Leków wskazuje, że skuteczność glukozaminy w łagodzeniu bólu da się rzetelnie ocenić dopiero po sześciu miesiącach terapii. Pierwsze sygnały bywają widoczne po jakichś dwóch tygodniach, no ale to za mało, żeby wyciągać wnioski.

Glukozamina trafiła do grupy SYSADOA — czyli, mówiąc po ludzku, wolno działających leków objawowych w chorobie zwyrodnieniowej. W Polsce część preparatów z tym składnikiem to suplementy diety, a część to leki na receptę, wskazane przy łagodnej i umiarkowanej chorobie zwyrodnieniowej kolan.

Osobny wątek to kolagen, który coraz częściej dorzuca się do mieszanek z glukozaminą i MSM. Część badań sugeruje, że długotrwała suplementacja kolagenu zmniejsza sztywność i poprawia ruchomość stawów. Tyle że dowody są tu słabsze niż przy lekach przeciwbólowych i — co ważne — leczenia to nie zastępuje.

A jeśli chodzi o bezpieczeństwo, to wypada w sumie nieźle. Większość składników jest dobrze tolerowana, a działania niepożądane — czyli nudności, wzdęcia, biegunka albo zaparcia — zdarzają się raczej rzadko i zwykle ustępują, jak odstawimy preparat.

Amerykański ośrodek NCCIH przy NIH zwraca uwagę jeszcze na jedną rzecz, o której łatwo zapomnieć: suplementy diety nie podlegają tak ścisłej kontroli jak leki, więc to, ile substancji naprawdę siedzi w kapsułce, bywa różne od tego, co deklaruje opakowanie.