Czy cholesterol bada się na czczo i jak przygotować się do badania

Do badania cholesterolu nie musimy już biec do laboratorium z pustym żołądkiem. No i właśnie — tak wynika z aktualnych wytycznych towarzystw naukowych, na które powołują się polskie laboratoria oraz rządowy portal pacjent.gov.pl. To w sumie spore odejście od tego, co robiono przez całe dekady, kiedy to pacjenta odsyłano z gabinetu, jeśli akurat zjadł śniadanie.

Pytanie, czy cholesterol bada się na czczo i jak się do tego badania przygotować, wraca chyba przy każdej kontroli. A odpowiedź zmieniła się po 2016 roku — wtedy Europejskie Towarzystwo Miażdżycowe (EAS) i Europejska Federacja Chemii Klinicznej (EFLM) ogłosiły wspólne stanowisko.

Czy cholesterol bada się na czczo i jak przygotować się do badania

Według tych wytycznych standardowy lipidogram możemy zrobić raczej o dowolnej porze dnia, bez tego całego wcześniejszego postu. „Według najnowszych wytycznych towarzystw naukowych do badania lipidogramu nie trzeba być na czczo” — czytamy w materiale informacyjnym laboratorium Diagnostyka.

Powód jest dość praktyczny. No bo wartości cholesterolu całkowitego, LDL i HDL po posiłku wahają się mniej więcej minimalnie, więc nie zaburzają nam oceny ryzyka. I dlatego właśnie nie musimy już planować wizyty na wczesny ranek.

Są jednak wyjątki. Decyduje tu jeden parametr — a mianowicie: trójglicerydy. To one rosną po jedzeniu najsilniej i to one potrafią nam zmylić wynik.

Kiedy post przed pobraniem krwi jest konieczny

Tutaj wytyczne stawiają już twardą granicę. „W sytuacji, gdy badanie wykaże znaczne nieprawidłowości, zalecane jest powtórzenie oznaczenia w warunkach na czczo” — wskazują źródła powołujące się na stanowisko EAS i EFLM.

Konkretny próg dotyczy właśnie trójglicerydów. Stanowisko z 2016 roku zaleca, żeby powtórzyć pomiar na czczo, gdy ich stężenie w próbce pobranej po posiłku przekroczy 5 mmol/l, czyli jakieś 440 mg/dl.

Osobna reguła obowiązuje natomiast osoby, które już się leczą. „Podczas kontroli i monitorowania leczenia pacjentów ze stwierdzoną hipertriglicerydemią pozostanie na czczo przed badaniem jest konieczne” — podają wytyczne. Czyli lekarz prowadzący może nam zlecić post mimo tej ogólnej zasady.

Jak czytać normy lipidogramu

Same liczby zależą od tego, czy krew pobrano po jedzeniu, czy nie. Trójglicerydy na czczo powinny wynosić poniżej 150 mg/dl, a w próbce nie na czczo dopuszcza się już wartość poniżej 175 mg/dl.

Pozostałe progi są w sumie stałe. Cholesterol całkowity powinien być niższy niż 190 mg/dl. A norma HDL to ponad 40 mg/dl u mężczyzn i ponad 45 mg/dl u kobiet.

Najwięcej zależy jednak od LDL, czyli tego tak zwanego złego cholesterolu. Jego docelowa wartość zmienia się wraz z ryzykiem sercowo-naczyniowym — od poniżej 115 mg/dl przy małym ryzyku, aż do poniżej 55 mg/dl u pacjentów z grupy bardzo dużego ryzyka.

Gdzie zrobić badanie za darmo

Lipidogram jest częścią bezpłatnej profilaktyki, którą finansuje NFZ. Możemy go zrobić „u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) lub w programie profilaktyki chorób układu krążenia (ChUK)” — informuje portal pacjent.gov.pl.

Badanie to, jak opisuje ten sam portal, „badanie próbki krwi, które pozwala ocenić stężenie cholesterolu całkowitego, LDL, HDL i trójglicerydów”. Skierowanie wystawia nam lekarz rodzinny, a wynik trafia potem do oceny razem z innymi czynnikami ryzyka.

Więcej o tych bezpłatnych pakietach badań opisaliśmy w tekście o programie profilaktycznym dla seniorów. A listę placówek, które realizują program, udostępnia Narodowy Fundusz Zdrowia.

Co istotne — nawet jeśli ten post nie jest wymagany, to w dniach przed pobraniem krwi i tak warto trzymać się swojej zwykłej diety. Bo nagła zmiana jadłospisu, jakaś głodówka albo obfita kolacja dzień wcześniej… to wszystko może nam zafałszować obraz, który lekarz dopiero zacznie interpretować.