Suplementy na jelita — które wspierają mikrobiom

Suplementy na jelita — bierzemy do ręki kapsułki z bakteriami i błonnikiem, na pudełku napis o „zdrowym mikrobiomie”, i jakoś automatycznie myślimy, że to coś jak lekarstwo. A no właśnie nie. W świetle prawa żywnościowego to nie są leki, tylko zwykłe środki spożywcze, czyli producent nie może nam obiecywać, że to wyleczy jakąkolwiek chorobę. I to rozróżnienie wraca za każdym razem, kiedy w aptece na półkach przybywa kolejnych takich opakowań.

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności od lat trzyma w tej sprawie naprawdę twardą linię. No i dotąd nie zatwierdził żadnego oświadczenia zdrowotnego, które wiązałoby konkretny szczep probiotyczny z poprawą zdrowia. Ani jednego.

„Przedłożone dowody nie pozwalają ustalić związku przyczynowo-skutkowego między spożyciem ocenianych szczepów a deklarowanym efektem zdrowotnym” — tak EFSA uzasadniała kolejne odmowy w swoich opiniach naukowych. W praktyce wychodzi na to, że w Unii samo słowo „probiotyk” na opakowaniu bywa traktowane jako niedozwolone oświadczenie zdrowotne. Czyli nawet ten jeden wyraz potrafi być problemem.

Suplementy na jelita to żywność, nie terapia

Status prawny tych produktów reguluje ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia. I tu sprawa jest dość prosta: suplement diety jest zdefiniowany jako skoncentrowane źródło składników odżywczych, a jego celem jest uzupełnienie normalnej diety. Tyle. Uzupełnienie, nie zastąpienie.

Główny Inspektorat Sanitarny przypomina, że żeby taki preparat wprowadzić na rynek, wystarczy go zgłosić, a nie dopuścić jak lek. To duża różnica. „Suplement diety nie ma właściwości leczniczych i nie zastępuje zróżnicowanej diety” — podkreśla GIS w komunikatach kierowanych do nas, konsumentów.

I dlatego to producent odpowiada za bezpieczeństwo i znakowanie wyrobu, a nadzór sanitarny może zakwestionować skład albo reklamę dopiero po fakcie… czyli już jak produkt leży na półce. Kupujemy więc tak naprawdę żywność, mimo że opakowanie w wielu przypadkach wygląda zupełnie jak pudełko po tabletkach.

Co realnie trafia do koszyka pod hasłem mikrobiom

Jak się przyjrzymy rynkowi, to dominują tam cztery grupy preparatów. Najwięcej jest probiotyków, czyli żywych kultur bakterii, najczęściej z rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium.

Obok nich znajdziemy prebiotyki — a mianowicie: substancje, którymi te bakterie jelitowe się żywią. Należą do nich inulina oraz fruktooligosacharydy, które akurat naturalnie siedzą też w cykorii, cebuli czy czosnku.

Trzecia kategoria to synbiotyki, czyli takie połączenie bakterii i pożywki dla nich w jednej kapsułce. A czwartą, coraz popularniejszą, stają się preparaty z maślanem sodu i błonnikiem, reklamowane jako wsparcie błony śluzowej jelita.

I tu jedna ważna rzecz, o której warto wiedzieć: skuteczność zależy raczej od konkretnego szczepu i tego, ile go tam jest, a nie od ogólnej nazwy z przodu opakowania. Ten sam gatunek bakterii w dwóch różnych produktach może działać zupełnie, ale to zupełnie inaczej.

Reklama pod lupą inspekcji

Spory o to, gdzie kończy się dozwolony marketing, wracają w sumie regularnie. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wielokrotnie kwestionował przekazy, które przypisywały suplementom działanie lecznicze.

„Suplement diety nie może być przedstawiany jako środek zapobiegający chorobom lub je leczący, bo wprowadza to konsumenta w błąd” — wskazywał UOKiK, oceniając kampanie reklamowe z tej branży. A tymczasem przekaz marketingowy często sugeruje nam coś dokładnie odwrotnego.

Lekarze i dietetycy z kolei zwracają uwagę, że największy wpływ na skład flory jelitowej ma to, co jemy na co dzień, a nie kapsułka. Błonnik z warzyw, kasz i pełnego ziarna, i produkty fermentowane, takie jak kefir czy kiszonki — to wszystko dostarcza i bakterii, i pożywki dla nich. Czyli dwa w jednym, mniej więcej.

Dane handlowe pokazują przy tym, że rynek suplementów w Polsce wart jest miliardy złotych rocznie, a preparaty „na jelita” to jedna z najszybciej rosnących półek. I jakoś tak wychodzi, że im głośniejsza reklama mikrobiomu, tym częściej po te produkty sięgają też osoby, które nie mają żadnych dolegliwości.

Podobne wątpliwości wracają zresztą przy innych modnych preparatach — pisaliśmy o tym w tekście o suplementach dla seniorów.

Na razie żaden urząd nic w tych zasadach nie zmienił: probiotyk dalej pozostaje żywnością, a obietnica zdrowego mikrobiomu nie może wejść na etykietę jako oświadczenie zdrowotne.