Probiotyk bez laktozy i glutenu — dla kogo i jak wybrać

Nie każdy z nas o tym myśli, kiedy sięga w aptece po probiotyk… a szkoda, bo nie każda taka kapsułka jest naprawdę wolna od glutenu i laktozy. I to akurat potrafi narobić problemów — bo u osób z celiakią nawet śladowe ilości glutenu w preparacie potrafią przekroczyć ten próg, który uznajemy za bezpieczny. No i właśnie dlatego probiotyk bez laktozy i glutenu to nie jest jakiś marketingowy dodatek. Dla części pacjentów to po prostu realny wymóg.

I tu od razu trzeba sobie powiedzieć jedno: mówimy o dwóch różnych grupach, których nie wolno ze sobą mieszać. Bo osoby z nietolerancją laktozy reagują na cukier mleczny, który czasem bywa używany jako nośnik bakterii. A chorzy na celiakię? Oni muszą wykluczyć gluten całkowicie — to reakcja autoimmunologiczna, a nie zwykła nadwrażliwość pokarmowa. To naprawdę dwie inne historie.

Dla kogo probiotyk bez laktozy i glutenu jest konieczny

Zacznijmy od tego, co mówią badania. Badania nad mikrobiotą jelitową w celiakii pokazują niedobór bakterii z rodzajów Bifidobacterium i Lactobacillus. I dlatego suplementacja bywa czasem rozważana — ale jako wsparcie, nie jako leczenie. To ważne rozróżnienie, bo sama dieta bezglutenowa wciąż pozostaje jedyną udokumentowaną terapią tej choroby. Tu nie ma drogi na skróty.

Trudność polega na czymś innym. Bezpieczeństwo probiotyków w suplementach nie jest w Unii uregulowane jakoś jednolicie, i to się robi problematyczne. „W Unii Europejskiej nie istnieją zharmonizowane wytyczne dotyczące oceny bezpieczeństwa probiotyków stosowanych w suplementach diety” — wskazują rekomendacje irlandzkiej agencji FSAI, do których odwołuje się branżowy przegląd rynku spożywczego. Czyli… nie ma jednego twardego standardu.

A Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności? On ocenia mikroorganizmy spożywcze w ramach koncepcji Qualified Presumption of Safety. Tylko że — i tu jest haczyk — „procedura QPS odnosi się do żywności i pasz, a nie obejmuje wprost suplementów diety”, jak zaznacza EFSA w swoich opiniach. I mamy lukę. Lukę, którą my, konsumenci, musimy nadrobić sami, czytając skład.

Jaki próg glutenu decyduje o oznaczeniu „bezglutenowy”

I tu akurat z pomocą przychodzi konkretny przepis, na szczęście. Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 828/2014 określa, że produkt można oznaczyć jako „bezglutenowy”, „jeżeli zawartość glutenu nie przekracza 20 mg/kg w żywności sprzedawanej konsumentowi końcowemu”. Ten próg 20 ppm to dla osób z celiakią granica bezpieczeństwa. Po prostu linia, której nie przekraczamy.

Problem w tym, że część preparatów tego po prostu nie deklaruje. Badania jakości wykazały, że niektóre suplementy probiotyczne zawierały śladowe ilości glutenu — czasem powyżej poziomu uznanego za bezpieczny dla chorych na celiakię. I dlatego nie liczy się samo zapewnienie producenta, że „jest okej”, tylko certyfikat albo deklarowana zawartość poniżej 20 mg/kg. To dwie różne rzeczy.

Z laktozą sprawa jest mniej sformalizowana, w sumie. W prawie unijnym nie ma sztywnego progu dla oznaczenia „bez laktozy”, więc warto raczej szukać wprost wskazanego nośnika bezmlecznego — na przykład celulozy albo inuliny. Do tego część szczepów jest z natury wolna od laktozy. Drożdże Saccharomyces boulardii, obecne między innymi w Enterolu, nie wymagają nawet przechowywania w lodówce. Drobiazg, a cieszy.

Które szczepy mają znaczenie

W suplementach dominują głównie cztery rzeczy: bakterie kwasu mlekowego, bifidobakterie, Bacillus oraz drożdże Saccharomyces boulardii. A dla nas, czyli osób na diecie bezglutenowej, szczególnie wymieniane są rodzaje Bifidobacterium i Lactobacillus — jako te wspierające równowagę mikrobioty.

Pojawiają się też doniesienia o szczepach, które pracują wprost na glutenie, co jest dość ciekawe. Zestaw Lacticaseibacillus casei LC130, Lacticaseibacillus paracasei LPC100 oraz Streptococcus thermophilus ST250 w badaniach istotnie zmniejszał immunoreaktywność peptydów gliadynowych. I co tu jest najważniejsze: autorzy podkreślają, że taki preparat może być stosowany u pacjentów na restrykcyjnej diecie bezglutenowej — a nie zamiast niej. To znowu to samo: wsparcie, nie zamiennik.

Redakcja poleca: więcej o tym, jak czytać skład suplementów, znajdziesz w naszym poradniku.

Zanim coś wybierzesz, warto sprawdzić na etykiecie mniej więcej trzy rzeczy, a mianowicie: oznaczenie „bezglutenowy” z deklaracją poniżej 20 mg/kg, wskazany bezmleczny nośnik oraz nazwę i numer szczepu. Według unijnych przepisów o znakowaniu to producent odpowiada za zgodność deklaracji ze stanem faktycznym — ale tak czy siak ostatecznym filtrem i tak pozostaje pacjent stojący przy aptecznej półce. Czyli ty.