Dieta przyjazna nerkom — co jeść, by chronić nerki

Dobra, zacznijmy od czegoś, o czym mało kto myśli, dopóki nie usłyszy tego od lekarza. Bo prawda jest taka, że gdy nerki zaczynają szwankować, to nagle okazuje się, że na talerzu trzeba pilnować czterech rzeczy naraz: białka, sodu, fosforu i potasu. I to nie jest jakaś moda ani widzimisię — tak wynika z zaleceń Narodowego Funduszu Zdrowia oraz Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej PZH. Chodzi o to, żeby przyhamować chorobę… o której większość chorych nawet nie wie, że ją ma.

A skala? No właśnie, tu robi się poważnie. „W Polsce na przewlekłą chorobę nerek choruje 4,7 mln osób, ale jedynie 5 proc. z nich ma postawioną diagnozę” — alarmują eksperci cytowani przez Polskie Stowarzyszenie Diabetyków. I jeszcze jedno: badania populacyjne pokazują, że schorzenie w różnych stadiach dotyczy nawet 16 proc. dorosłych. Czyli naprawdę sporo z nas.

Dieta przyjazna nerkom — co ograniczyć w pierwszej kolejności

Zaczynamy od białka, bo to ono jest tu najważniejszym progiem. NFZ mówi wprost: „W przypadku niskiego poziomu eGFR, ilość białka w diecie powinna wynosić poniżej 0,8 g/kg masy ciała na dzień”. Inaczej jest u pacjentów dializowanych — tam zapotrzebowanie rośnie i sięga 1,0–1,4 g/kg, zależnie od metody.

No i drugi filar, czyli sól. Tu musimy zejść z sodem poniżej 2300 mg dziennie, a to jest mniej więcej tyle, co jedna łyżeczka soli. Dlatego z jadłospisu wypadają wędliny, konserwy, kiszonki, sery żółte i te wszystkie słone przekąski, za którymi raczej trudno nie tęsknić.

Potas i fosfor — ciche zagrożenia

Chore nerki gorzej radzą sobie z potasem, a jak go za dużo, to obrywa serce. Z tego powodu odpuszczamy sobie większe porcje bananów, ziemniaków, pomidorów, kiwi, awokado i orzechów.

Podobnie jest z fosforem. „Przede wszystkim należy ograniczyć podaż fosforu, chore nerki nie mogą go wydalać” — wskazuje Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. A znajdziemy go w przetworach mięsnych, rybach, nabiale, roślinach strączkowych i w tych ciemnych napojach typu cola.

I tu ważna rzecz — bo to nie tylko kwestia tego, czego unikać. Liczy się też, skąd bierzemy energię. Głównym paliwem mają zostać węglowodany, które dają 50–60 proc. energii, a tłuszcze do 35 proc. Białko natomiast schodzi tu celowo na dalszy plan.

DASH na wczesnym etapie

Na początku choroby jest w sumie łagodniej. NFZ poleca wtedy model DASH i opisuje go jako „uniwersalną dietę, stosowaną w leczeniu i zapobieganiu nadciśnienia„. W praktyce wygląda to tak: mniej czerwonego mięsa, słodyczy, cukru i soli, a za to więcej warzyw i produktów nieprzetworzonych. Czyli nic specjalnie wymyślnego.

Eksperci powtarzają jedną rzecz — dobrze dobrana dieta nie cofnie tego, co już się uszkodziło, ale potrafi spowolnić to, co dopiero ma nadejść. I co ważne, dobre żywienie zmniejsza też ryzyko powikłań, zwłaszcza tych sercowo-naczyniowych, które akurat są główną przyczyną zgonów w tej grupie pacjentów.

Szczegółowe zalecenia dla poszczególnych etapów choroby znajdziesz w serwisie Diety NFZ, a więcej materiałów żywieniowych udostępnia Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. O profilaktyce i badaniach przesiewowych piszemy z kolei w tekście o wczesnych objawach chorób nerek.

Ale na koniec i tak wracamy do tego samego — najważniejsza jest diagnoza. Bo dopóki 95 proc. chorych w ogóle nie wie, że są chorzy, to nawet najlepiej ułożona dieta przyjazna nerkom zostaje poza ich zasięgiem. A pierwszy krok jest naprawdę prosty: tani test eGFR z krwi i badanie moczu, które zleci nam lekarz rodzinny.