Skutki uboczne i przeciwwskazania diety keto

Dietę keto znamy chyba wszyscy z jednego hasła: tniemy węglowodany i chudniemy. No i fajnie, tylko że to jest dieta, która ścina te węglowodany do jakichś 20–50 gramów dziennie. Mniej więcej tyle, co jedna kromka chleba… rozłożona na kilka posiłków razem wziętych. Organizm, odcięty od glukozy, przestawia się na spalanie tłuszczu i produkuje ciała ketonowe. I właśnie w tym całym przestawianiu siedzą pierwsze skutki uboczne oraz przeciwwskazania diety keto — te, o których mówi się raczej rzadziej niż o spadku wagi.

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej nie zostawia tu złudzeń. Dietę ketogenną opisuje jako kurację o charakterze leczniczym, stosowaną pierwotnie przy padaczce lekoopornej u dzieci, a nie jako bezpieczny sposób na odchudzanie dla każdego. I to rozróżnienie, w sumie, przesądza o całej reszcie.

Grypa ketonowa potrafi powalić w pierwszym tygodniu

Pierwsze dni na keto bywają po prostu brutalne. W literaturze i materiałach edukacyjnych pojawia się termin „keto flu”, po polsku grypa ketonowa. Objawy? Ból głowy, osłabienie, mdłości, drażliwość, problemy z koncentracją i senność.

Mechanizm jest raczej prosty. Organizm gwałtownie traci wodę i elektrolity, bo spadające zapasy glikogenu zatrzymują mniej płynów. I razem z tą wodą uciekają sód, potas i magnez. Dlatego część osób w pierwszym tygodniu czuje się tak, jakby naprawdę złapała jakąś infekcję.

Objawy zwykle ustępują po kilku, czasem kilkunastu dniach. Ale „zwykle” to nie to samo co „zawsze”. U niektórych to osłabienie i mgła w głowie ciągną się tygodniami.

Zaparcia i niedobory to cena za wykreślenie całych grup produktów

Keto wycina owoce, większość warzyw skrobiowych, kasze, pieczywo i nasiona roślin strączkowych. A razem z nimi znika błonnik. Efekt? I mamy zaparcia, które należą do najczęściej zgłaszanych dolegliwości przy tej diecie.

Znikają też witaminy i składniki mineralne, które normalnie dostają się do nas właśnie z tych produktów. Mowa o witaminach z grupy B, witaminie C, potasie, magnezie i wapniu. Im dłużej trzymamy tę restrykcję, tym większe ryzyko, że organizm zacznie odczuwać braki.

Pojawia się w sumie również ryzyko kamicy nerkowej. Wysoka podaż tłuszczu i białka plus odwodnienie sprzyjają tworzeniu się kamieni — to powikłanie znane zwłaszcza z leczenia dzieci dietą ketogenną pod kontrolą lekarską.

Cholesterol LDL u części osób idzie w górę

Tłuszcz stanowi na keto nawet 70–75 procent dziennej energii. Przy takiej proporcji, zwłaszcza kiedy na talerzu dominują tłuszcze nasycone, u części osób rośnie stężenie cholesterolu LDL, czyli tego „złego”.

Tak mniej więcej wygląda rozkład makroskładników w klasycznej wersji ketogennej. Poniżej konkretne liczby przy diecie 2000 kcal:

Składnik	Udział energii	Gramy przy 2000 kcal
Tłuszcze	ok. 75%	ok. 167 g
Białko	ok. 20%	ok. 100 g
Węglowodany	ok. 5%	ok. 25 g

Te 25 gramów węglowodanów to realnie garść warzyw na cały dzień. Cała reszta energii leci z tłuszczu. I dla układu krążenia u osób z zaburzeniami lipidowymi taki rozkład bywa raczej obciążeniem niż korzyścią.

Dlatego przy chorobach serca i podwyższonym cholesterolu lekarze i dietetycy zalecają ostrożność. Każdy organizm reaguje inaczej — u jednych profil lipidowy się poprawia, u innych pogarsza. I tyle.

Skutki uboczne i przeciwwskazania diety keto rosną przy chorobach przewlekłych

Najpoważniejsze ryzyko dotyczy osób z cukrzycą typu 1. Niekontrolowana dieta wysokotłuszczowa może u nich prowadzić do kwasicy ketonowej, czyli stanu, który zagraża życiu. I tu uwaga: to nie jest to samo co fizjologiczna ketoza, mimo że nazwa brzmi podobnie.

Lista grup, które diety ketogennej stosować nie powinny albo mogą ją prowadzić wyłącznie pod ścisłą kontrolą lekarza, jest długa, a mianowicie:

• kobiety w ciąży i karmiące piersią,
• osoby z cukrzycą typu 1,
• chorzy z niewydolnością nerek i wątroby,
• osoby po przebytym zapaleniu trzustki,
• pacjenci z zaburzeniami metabolizmu tłuszczów oraz wrodzonymi defektami utleniania kwasów tłuszczowych,
• chorzy na porfirię.

Do tego dochodzą jeszcze stany, w których organizm i tak jest obciążony. Choroby pęcherzyka żółciowego, problemy z trawieniem tłuszczów, zaawansowana miażdżyca. I w każdym z tych przypadków decyzję podejmuje lekarz, a nie autor poradnika z internetu.

Padaczka lekooporna to jedyne tak dobrze udokumentowane wskazanie

Dieta ketogenna ma swoje korzenie w medycynie. Od lat dwudziestych XX wieku stosuje się ją w leczeniu padaczki lekoopornej u dzieci, wtedy gdy leki przeciwpadaczkowe zawodzą. I tam prowadzi się ją w szpitalu albo pod opieką poradni, z regularnymi badaniami.

I to jest właśnie sedno. Wersja lecznicza keto to ściśle monitorowany protokół z suplementacją witamin i minerałów oraz kontrolą parametrów krwi. A wersja „odchudzająca”, którą prowadzimy sami, na podstawie blogów… tego zabezpieczenia po prostu nie ma.

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej zwraca uwagę, że długofalowych badań nad bezpieczeństwem keto stosowanej latami u zdrowych dorosłych wciąż brakuje. Krótkoterminowo dieta potrafi dać spadek wagi. A co dalej, po roku czy po pięciu latach — to pozostaje słabiej zbadane.

Efekt jojo i powrót węglowodanów bywają gwałtowne

Restrykcja na poziomie 25 gramów węglowodanów dziennie jest po prostu trudna do utrzymania na stałe. Po powrocie do normalnego jedzenia masa ciała często wraca, czasem z nawiązką. I to jest ten klasyczny efekt jojo.

Część osób zgłasza też nieświeży oddech o zapachu acetonu, spadek tolerancji wysiłku i przejściowe wahania nastroju. Sportowcy bywają tu akurat wyjątkiem, bo niektóre dyscypliny wytrzymałościowe jakoś tam adaptują się do tłuszczu jako paliwa, ale to wymaga czasu i nadzoru.

Zanim ktokolwiek wytnie sobie węglowodany do poziomu jednej kromki dziennie, warto sprawdzić parametry krwi i skonsultować się z lekarzem albo dietetykiem. Rzetelne informacje o zasadach zdrowego żywienia publikuje Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, a o profilaktyce zdrowotnej — serwis pacjent.gov.pl.

Bo decyzja o keto nie sprowadza się do liczby na wadze. Sprowadza się do tego, co dzieje się z nerkami, wątrobą, sercem i gospodarką elektrolitową — w trakcie i po zakończeniu diety.