Probiotyki na wzdęcia i gazy — które pomagają

Wzdęcia i gazy to taka rzecz, że prędzej czy później każdy z nas się z nią mierzy — i pewnie dlatego tak chętnie sięgamy po pierwszy lepszy probiotyk z apteki. No i tu jest haczyk: te tabletki pomagają raczej tylko wtedy, gdy w środku siedzi konkretny, właściwy szczep bakterii. Tak przynajmniej wychodzi z aktualnych zaleceń żywieniowych i z badań nad zespołem jelita nadwrażliwego. Bo sama nazwa „probiotyk” na pudełku w sumie niczego nam nie obiecuje. Liczy się to dokładne oznaczenie literowo-cyfrowe bakterii… a nie ładny napis „zdrowe jelita”, który ktoś wymyślił do reklamy.

Najlepiej opisany w polskich materiałach jest szczep Lactobacillus plantarum 299v. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, powołując się na stanowisko World Gastroenterology Organisation, pisze, że „niektóre probiotyki (np. szczep Lactobacillus plantarum 299v) podane w odpowiedniej dawce mogą łagodzić objawy” i poprawiać jakość życia osób z IBS. Czyli coś w tym jest, ale pod pewnymi warunkami.

A konkretne liczby? Te przyniosło badanie kliniczne nad tym szczepem. Wzięło w nim udział 52 pacjentów z zespołem jelita nadwrażliwego, którzy przez cztery tygodnie przyjmowali 20 miliardów CFU dziennie — i tu odnotowano mniej więcej 44-procentowe zmniejszenie wzdęć i bólu brzucha w porównaniu z grupą placebo. To akurat jeden z tych wyników, które dla tej bakterii przywołuje się najczęściej.

Probiotyki na wzdęcia i gazy — które szczepy mają poparcie w badaniach

Drugim mocno przebadanym kandydatem jest Bifidobacterium infantis 35624, dziś klasyfikowany jako Bifidobacterium longum 35624. I tu metaanalizy pokazują ciekawy niuans, na który warto zwrócić uwagę. Bo stosowany pojedynczo ten szczep poprawiał wzdęcia i to uczucie rozdęcia brzucha dopiero po jakichś 4–8 tygodniach kuracji. Natomiast w preparatach wieloskładnikowych, czyli takich, gdzie łączy się kilka bakterii naraz, efekt na wzdęcia był wyraźniejszy i bardziej powtarzalny.

Pomocniczo wymienia się też Lactobacillus acidophilus i Bifidobacterium lactis. Ten pierwszy bywa wskazywany przy nietolerancji laktozy, a to dlatego, że ta bakteria wytwarza laktazę — i jest to enzym, który rozkłada cukier mleczny. A jak go nam brakuje, to sam w sobie napędza gazy i wzdęcia.

Dlaczego ten sam preparat działa u jednego, a u drugiego nie

Kluczowa jest tu swoistość. Metaanaliza opublikowana w „eClinicalMedicine” ujmuje to wprost: „skuteczność probiotyków w zespole jelita nadwrażliwego jest swoista dla szczepu i swoista dla objawu”. Mówiąc po ludzku — bakteria, która zmniejsza wzdęcia, wcale nie musi działać na ból czy biegunkę. I odwrotnie.

Dlatego porównywanie preparatów tylko po rodzaju, czyli Lactobacillus kontra Bifidobacterium, prowadzi nas trochę na manowce. Liczy się pełny kod szczepu, na przykład to „299v” czy „35624″, i dawka wyrażona w jednostkach tworzących kolonie. Tej informacji na froncie opakowania często po prostu nie ma, a znaleźć ją można dopiero w składzie, jak się dobrze wczytamy.

Czas też nie jest tu bez znaczenia. Większość cytowanych prób zakładała, że probiotyk przyjmujemy przez co najmniej cztery do sześciu tygodni, zanim w ogóle ocenimy jakiś efekt. Krótsze stosowanie zwykle nie daje rozstrzygających wniosków, raczej nic z tego nie wyczytamy.

Czego nie obiecują same zalecenia

Mimo tych dowodów na pojedyncze szczepy żadne polskie źródło urzędowe nie traktuje probiotyków jak leku, który po prostu bierzemy na własną rękę. NCEŻ zaznacza to jednoznacznie: „Rodzaj probiotyków oraz czas suplementacji powinien być ustalany indywidualnie według wskazań lekarza. Nie należy samodzielnie wdrażać suplementacji”.

I co ważne — wzdęcia oraz nadmiar gazów bywają objawem chorób, które wymagają diagnostyki. Od zespołu jelita nadwrażliwego po przerost bakteryjny jelita cienkiego, czyli SIBO. Z kolei u części osób ulgę przynosi nie tabletka, tylko zmiana diety, na przykład ograniczenie produktów wysokofermentujących w modelu low-FODMAP.

Dowody kliniczne dotyczą więc konkretnych bakterii, w konkretnych dawkach, podawanych przez kilka tygodni — a nie kategorii „probiotyk” jako takiej. I to jest w sumie cała różnica.