Normy cholesterolu wg wieku — tabela dla kobiet i mężczyzn

Normy cholesterolu — szukasz tabeli „wg wieku”, co nie? No to mam dla ciebie pewną niespodziankę, bo czegoś takiego w polskich wytycznych właściwie nie ma. Dla dorosłych obowiązują te same wartości referencyjne, bez dzielenia na przedziały wiekowe, a to, co naprawdę się zmienia, to docelowy poziom „złego” cholesterolu LDL — i to ustalany według ryzyka sercowo-naczyniowego. Tak właśnie mówią aktualne wytyczne Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego i Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej, czyli te, na których dziś opierają się lekarze rodzinni, kiedy patrzą na twój lipidogram.

I stąd właśnie bierze się to całe zamieszanie. Pacjent szuka „tabeli wg wieku”, a w dokumentach diagnostycznych znajduje wartości wspólne dla wszystkich dorosłych i osobno cele LDL podzielone według grup ryzyka. No i dlatego ta sama liczba na wyniku może u jednej osoby oznaczać normę, a u drugiej… konieczność leczenia.

Normy cholesterolu wg wieku — tabela dla kobiet i mężczyzn

Zacznijmy od cholesterolu całkowitego. Według wytycznych prawidłowe stężenie u dorosłych to „< 190 mg/dl (< 4,9 mmol/l)". I ta granica nie zależy ani od metryki, ani od płci — jest po prostu jedna dla wszystkich.

Różnica między kobietami a mężczyznami pojawia się dopiero przy cholesterolu HDL, czyli tej frakcji ochronnej, tej „dobrej”. Tutaj wspólne wytyczne diagnostów i lipidologów podają: „Cholesterol HDL: kobiety > 45 mg/dl, mężczyźni > 40 mg/dl”. Czyli u pań próg jest odrobinę wyżej.

Parametr	Norma	Kobiety / mężczyźni
Cholesterol całkowity	< 190 mg/dl	wspólnie
HDL	> 45 / > 40 mg/dl	kobiety / mężczyźni
Trójglicerydy (na czczo)	< 100 mg/dl	wspólnie
Trójglicerydy (nie na czczo)	< 125 mg/dl	wspólnie

Przy okazji zaostrzono normę trójglicerydów, i to dość wyraźnie. Wcześniej za granicę uznawano 150 mg/dl, a teraz wytyczne mówią „< 100 mg/dl na czczo" oraz „< 125 mg/dl" dla próbki pobranej nie na czczo. To akurat ważna rzecz, bo lipidogram można dziś zrobić bez tego wielogodzinnego głodzenia, na które kiedyś wszyscy narzekali.

Cel LDL zależy od ryzyka, nie od wieku

I tu dochodzimy do frakcji, wokół której jest najwięcej nieporozumień, czyli LDL. Bo tu nie ma jednej liczby dla wszystkich. Wytyczne ustalają osobne cele, zależnie od tego, do jakiej kategorii ryzyka sercowo-naczyniowego pacjent się zalicza.

Ryzyko sercowo-naczyniowe	Docelowy LDL
Małe	< 115 mg/dl
Umiarkowane	< 100 mg/dl
Duże	< 70 mg/dl
Bardzo duże	< 55 mg/dl
Ekstremalne	< 40 mg/dl

I co tu jest istotne — dla osoby zdrowej, bez żadnych obciążeń, akceptowalny LDL sięga „< 115 mg/dl". Natomiast u kogoś po zawale, z cukrzycą albo z bardzo dużym ryzykiem cel schodzi już do „< 55 mg/dl", a w grupie ekstremalnej nawet do „< 40 mg/dl". Wiek w tym wszystkim bywa jednym ze składników oceny ryzyka, ale sam w sobie raczej nie wyznacza żadnej osobnej normy.

Bo, jak podają wytyczne, badanie lipidogramu „służy ocenie ryzyka miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych”, a nie tylko sprawdzeniu jednej pojedynczej liczby. I właśnie dlatego ten sam wynik 100 mg/dl LDL lekarz oceni zupełnie inaczej u 35-latka bez obciążeń, a inaczej u 70-latka po incydencie wieńcowym.

Gdzie zrobić badanie w ramach NFZ

Dobra wiadomość — lipidogram jest w Polsce refundowany. Możesz go zrobić u lekarza rodzinnego, a także w ramach programu Profilaktyka 40 Plus, który jest skierowany do osób, które ukończyły 40 lat.

Sam profil lipidowy obejmuje cztery wartości, a mianowicie: cholesterol całkowity, LDL, HDL i trójglicerydy. Do tego coraz częściej raportuje się też cholesterol nie-HDL, dla którego wytyczne podają cele od „< 70 mg/dl" przy ryzyku ekstremalnym aż do „< 130 mg/dl" przy ryzyku umiarkowanym.

Skierowanie na badanie wystawia lekarz POZ, a osoby, które kwalifikują się do programu profilaktycznego, mogą z niego skorzystać w sumie bez skierowania. Szczegóły dotyczące zakresu pakietów publikuje Narodowy Fundusz Zdrowia. Podobne progi i zasady opisujemy też przy refundowanych badaniach dla seniorów.

Ale dla samej interpretacji liczy się nie metryka, tylko kontekst kliniczny. Ta sama wartość LDL u jednej osoby zmieści się w normie, a u drugiej będzie wymagać leczenia — i to właśnie ta zasada zastępuje tę poszukiwaną przez wszystkich „tabelę wg wieku”.