Dieta dla dziecka z nadwagą — bezpieczne odchudzanie najmłodszych

Co właściwie robimy, kiedy słyszymy, że nasze dziecko ma za dużo kilogramów? Najczęściej panikujemy i myślimy o diecie. A okazuje się, że to akurat najgorszy odruch. Bo co trzecie dziecko w wieku wczesnoszkolnym w Polsce ma nadmierną masę ciała — tak przynajmniej wynika z najnowszej rundy badania COSI, które prowadzi Światowa Organizacja Zdrowia, a u nas wdraża je Instytut Matki i Dziecka. No i właśnie dlatego specjaliści od żywienia ostrzegają przed tym pierwszym, najszybszym pomysłem rodziców: żeby od razu posadzić dziecko na restrykcyjnej diecie odchudzającej.

Spójrzmy na liczby, bo one mówią same za siebie. Dane z szóstej rundy COSI opublikowano w listopadzie 2024 roku i pokazują, jak to wygląda u siedmio-, ośmio- i dziewięciolatków. Nadwagę albo otyłość ma 33 procent badanych, a samą otyłość — 15 procent. I co ciekawe, chłopcy wypadają tu gorzej od dziewczyn: nadmierna masa ciała dotyczy 36 procent z nich, a u dziewczynek to 30 procent.

I jeszcze jedno — im starsze dziecko, tym ten odsetek rośnie. Według wcześniejszych danych, które przytacza Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, problem dotyczy 27,6 procent siedmiolatków, 32,5 procent ośmiolatków i 34,8 procent dziewięciolatków. Czyli z roku na rok robi się tego więcej.

Dieta dla dziecka z nadwagą bez głodówek

I tu właśnie zaczyna się to rozejście… między tym, co podpowiada nam panika, a tym, co naprawdę mówi medycyna. Zalecenia żywieniowe dla dzieci i młodzieży z nadwagą, te publikowane na portalu Medycyny Praktycznej, stawiają sprawę zupełnie jasno. „Nie wolno wprowadzać niskokalorycznych diet ani stosować restrykcji, zakazów czy głodówek” — czytamy w wytycznych. A dlaczego? No bo dziecko wciąż rośnie i po prostu potrzebuje energii, żeby się prawidłowo rozwijać.

Tu mechanizm jest inny niż u dorosłych i warto to zrozumieć. W wielu przypadkach celem wcale nie jest spadek wagi, tylko jej utrzymanie — dziecko rośnie i samo, jakoś tam naturalnie, „wyrasta” z tych nadmiarowych kilogramów. Dlatego dieta ma dostarczać pełnowartościowego białka, węglowodanów złożonych i zdrowych tłuszczów. Ma je dawać, a nie wycinać.

W praktyce sprowadza się to do kilku ruchów, w sumie dość prostych. Więcej warzyw, owoców i produktów pełnoziarnistych, do tego chude mięso, ryby i nabiał. A mniej słodkich napojów i tych wysokokalorycznych przekąsek, które dorzucają puste kalorie, i nie dają przy tym nic wartościowego.

Cała rodzina, nie samo dziecko

Eksperci powtarzają jedno: ta odpowiedzialność nie leży na jednym talerzu. Leczenie nadwagi to praca nad nawykami całej rodziny, a nie tylko samego dziecka — bo to przecież my, dorośli, ustalamy, co ląduje w lodówce i jak wygląda wspólny posiłek.

Drugi filar to ruch. Zalecenia mocno podkreślają codzienną aktywność fizyczną i to, żeby ograniczyć czas przed telewizorem i komputerem. Bez tego sama poprawa jadłospisu daje raczej połowiczny efekt.

Autorzy podsumowania badań COSI nie widzą jednak żadnego przełomu. „W porównaniu do poprzedniej rundy badania zaobserwowano nieznaczny, nieistotny statystycznie, wzrost” — odnotowano w analizie Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej. Czyli mówiąc po ludzku — te liczby od lat tkwią wysoko i jakoś nie chcą spadać.

I dlatego specjaliści mówią dziś nie o diecie-cud, tylko o systemie. Według ekspertów cytowanych przez NCEŻ potrzeba „kompleksowej strategii, która obejmuje m.in. tworzenie środowisk promujących prozdrowotny styl życia” — a mianowicie: od przedszkola, przez szkołę, aż po dom. Problem narasta zwłaszcza w województwach mazowieckim i łódzkim, najmniej zaś dotyka dzieci ze śląskiego i świętokrzyskiego.

A geografia różnicuje też płeć i wiek. Wśród jedenastolatków nadwagę albo otyłość ma 19 procent dziewcząt i aż 41 procent chłopców — tak wynika z danych zbieranych wiosną i latem 2022 roku. I ten rozdźwięk między chłopcami a dziewczętami trzyma się też w starszych rocznikach, co zdaniem badaczy z Instytutu Matki i Dziecka wymaga osobnych działań profilaktycznych. Więcej o tym, jak czytać siatki centylowe, pisaliśmy zresztą wcześniej.