Cholesterol nie-HDL — co to jest i kiedy jest podwyższony

Cholesterol nie-HDL… brzmi groźnie, ale w sumie to nic skomplikowanego — bierzemy cholesterol całkowity i odejmujemy od niego frakcję HDL, i tyle. A za podwyższony uznajemy go wtedy, gdy przekroczy próg ustalony dla naszej grupy ryzyka sercowo-naczyniowego. Od kilku lat ten parametr siedzi już w standardowym lipidogramie i coraz częściej mówi się o nim jako o dokładniejszym wskaźniku zagrożenia niż samo LDL.

Polskie Towarzystwo Kardiologiczne tłumaczy to naprawdę po ludzku. „Stężenie nie-HDL to po prostu różnica między stężeniem cholesterolu całkowitego a stężeniem «dobrego cholesterolu», czyli HDL” — wyjaśnia PTK w materiale dla pacjentów. No i właśnie dlatego nie musimy robić żadnego dodatkowego badania. Wystarczą dwie wartości, które i tak mamy już na wyniku lipidogramu.

A co ważne, nie-HDL łapie wszystkie frakcje miażdżycorodne, nie tylko LDL. Czyli oprócz „złego cholesterolu” liczą się tu też lipoproteiny związane z trójglicerydami. I to jest powód, dla którego ten wskaźnik bywa uznawany za bardziej przydatny u osób z cukrzycą i podwyższonym ryzykiem kardiometabolicznym — bo u nich samo LDL potrafi trochę zaniżać obraz zagrożenia.

Kiedy cholesterol nie-HDL jest podwyższony

Nie ma jednej normy dla wszystkich, takiej uniwersalnej. Wartość docelowa zależy od naszego indywidualnego ryzyka, więc to samo „85″ znaczy co innego u kogoś zdrowego, a co innego u pacjenta po zawale. A tymczasem wielu z nas patrzy na wynik wyłącznie przez tę jedną liczbę.

Wytyczne, których pełna wersja ukazała się w 2021 roku, układają to ładnie według kategorii ryzyka. W tabeli poniżej widzisz progi, powyżej których cholesterol nie-HDL traktujemy już jako zbyt wysoki.

Grupa ryzyka	Wartość docelowa nie-HDL
Bez chorób i istotnych czynników ryzyka	< 145 mg/dl
Umiarkowane	< 130 mg/dl (3,4 mmol/l)
Duże	< 100 mg/dl (2,6 mmol/l)
Bardzo duże	< 85 mg/dl (2,2 mmol/l)
Ekstremalne	< 70 mg/dl (1,8 mmol/l)

I jeszcze jedna rzecz, dość istotna: granica między celem dla nie-HDL a celem dla LDL jest stała. „Różnica w pożądanych celach terapeutycznych między nie-HDL a LDL wynosi 30 mg/dl” — podaje PTK. Czyli jeśli docelowe LDL mamy poniżej 55 mg/dl, to nie-HDL powinien zejść poniżej 85 mg/dl. Proste odejmowanie, w sumie.

Jak ustala się grupę ryzyka

To, do którego progu nas przypiszą, nie jest wzięte z sufitu. Opiera się na kalkulatorach ryzyka, a one biorą pod uwagę wiek, ciśnienie, palenie i poziom cholesterolu. Dla polskiej populacji służy do tego kalkulator POLSCORE2, opracowany przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH.

To narzędzie szacuje mniej więcej prawdopodobieństwo poważnych zdarzeń. Służy ono — jak opisuje NIZP PZH — do „oceny ryzyka wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych, takich jak zawał serca, udar mózgu czy niewydolność serca”. I właśnie wynik tej oceny przekłada się potem na docelowe wartości cholesterolu nie-HDL i LDL.

Wcześniejsze skale liczono na danych z innych populacji europejskich. A polska wersja została przeliczona na krajowych danych epidemiologicznych, więc po prostu lepiej oddaje realia osób, które tu u nas mieszkają. I to nie są drobiazgi — różnice między bazami danych potrafiły przesunąć pacjenta o całą kategorię.

Sam pomiar nie wymaga nowego skierowania ani kolejnego nakłucia, na szczęście. Wartość nie-HDL odczytamy z każdego standardowego lipidogramu, wystarczy odjąć HDL od cholesterolu całkowitego. A więcej o czytaniu całego profilu lipidowego opisaliśmy w poradniku o lipidogramie — warto tam zajrzeć przy kolejnym badaniu.