Dieta Low-FODMAP przy jelicie drażliwym — zasady i produkty

Wzdęcia, ból, bieganie do łazienki po byle czym — jak to znamy, to wiemy, że potrafi rozłożyć cały dzień. I akurat tu wchodzi dieta, o której zrobiło się głośno. Dieta low-FODMAP przy jelicie drażliwym łagodzi objawy u 50–80 proc. chorych na zespół jelita drażliwego (IBS) — tak przynajmniej wynika z metaanaliz cytowanych przez ośrodek, który tę dietę opracował. Mowa o australijskim Monash University, autorze metody od 2005 roku. Uczelnia podaje, że w warunkach klinicznych odpowiada na nią mniej więcej 70 proc. pacjentów.

No i sama nazwa… brzmi jak hasło z krzyżówki. Skrót FODMAP rozwija się z angielskiego. „FODMAP to akronim od angielskich słów «Fermentable Oligosaccharides, Disaccharides, Monosaccharides And Polyols»” — wyjaśnia Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej działające przy Państwowym Zakładzie Higieny. W skrócie chodzi o cukry i poliole, które fermentują w jelicie, a u osób z IBS nasilają wzdęcia, bóle i biegunki.

Dieta low-FODMAP przy jelicie drażliwym — zasady i produkty

Cała metoda dzieli się na trzy etapy. Zaczynamy od eliminacji. „Trwa ok. 2-6 tygodni, jednak czas stosowania tego etapu diety w dużej mierze zależy indywidualnie” — podaje NCEZ. Czyli w tej fazie z jadłospisu znikają produkty, które mają tego FODMAP-u dużo.

Co konkretnie ląduje na liście do wykluczenia? No więc fruktoza w nadmiarze względem glukozy, a tę znajdziemy między innymi w jabłkach i miodzie. Wycinamy też laktozę. NCEZ wskazuje, że występuje ona „głównie w produktach mlecznych np. mleko krowie, ser twarogowy, śmietana”. Ograniczamy poza tym pszenicę, cebulę, czosnek, rośliny strączkowe i te wszystkie słodziki kończące się na „-ol”, a mianowicie: sorbitol i mannitol.

A co nam zostaje? Raczej sporo, bo produkty o niskiej zawartości tych związków są dozwolone. Należą do nich ryż, ziemniaki, marchew, cukinia, pomidory, banany, winogrona, mięso, jaja oraz nabiał bezlaktozowy.

Reintrodukcja i personalizacja

Potem, po fazie eliminacji, zaczynamy stopniowo wracać do tego, co wcześniej odstawiliśmy. „Trwa od ok. 8 do 12 tygodni i polega na stopniowym włączaniu produktów bogatych w FODMAP” — tak NCEZ opisuje drugi etap. Testujesz wtedy pojedyncze produkty, jeden po drugim, i patrzysz, jak organizm na to reaguje.

A na końcu jest personalizacja. Jak podaje ośrodek PZH, „celem tego etapu jest stworzenie indywidualnej diety, na podstawie prowadzonej obserwacji”. I o to chodzi — dieta nie ma być stosowana bezterminowo w tej najostrzejszej wersji.

I tu w sumie stanowiska ośrodków się schodzą. Monash University w materiale z 2025 roku, podsumowującym 20 lat metody, zaznacza, że celem nie jest trwałe wykluczanie wszystkich FODMAP, tylko ustalenie indywidualnej tolerancji. Tę restrykcyjną fazę eliminacji uczelnia opisuje jako krótkoterminową.

Nie bez nadzoru

I teraz ważne — instytucje przestrzegają, żeby nie brać się za tę dietę samemu, na własną rękę. „Zaleca się, aby dietę low FODMAP realizować pod opieką certyfikowanego, doświadczonego dietetyka” — podkreśla NCEZ.

Powód jest dość konkretny. To dieta eliminacyjna, „która niewłaściwie skomponowana, może przyczynić się do niedoborów” — ostrzega ośrodek. Brytyjskie NICE oraz NHS rekomendują low-FODMAP jako leczenie IBS tylko wtedy, gdy nadzoruje to przeszkolony specjalista.

I jeszcze jedno, o czym łatwo zapomnieć. Diagnozę IBS, według kryteriów rzymskich IV, stawia lekarz, dopiero po wykluczeniu innych chorób. I dopiero potem dietetyk układa fazę eliminacji i prowadzi pacjenta przez całą reintrodukcję.