Dieta przy chorej wątrobie — co jeść i czego unikać

Zaskoczę cię może na start: jak myślimy o diecie przy chorej wątrobie, to pierwsze, co przychodzi do głowy, to długa lista zakazów. A tak naprawdę zaczynamy nie od tego, czego nie wolno, tylko… od wagi. No bo specjaliści dość zgodnie mówią jedno — przy stłuszczeniu wątroby związanym z zaburzeniami metabolicznymi (MASLD) to właśnie redukcja masy ciała robi tu największą robotę. A że temat dotyczy sporej grupy ludzi, warto się nim zająć — według nowszych szacunków problem ma mniej więcej co trzecia dorosła osoba.

Europejskie wytyczne podają nawet konkretne progi, i to jest akurat fajne, bo widać, o co gramy. „Już 5 procent redukcji masy ciała zmniejsza stłuszczenie wątroby, 7–10 procent poprawia stan zapalny, a powyżej 10 procent może odwracać włóknienie” — tak te rekomendacje streszcza portal Medycyna Praktyczna. I dlatego punktem wyjścia jest dla nas umiarkowany deficyt kaloryczny, nic więcej.

W praktyce to po prostu dieta o obniżonej kaloryczności. „Za wystarczającą uznaje się utratę 7–10 procent wyjściowej masy ciała przy podaży na poziomie 1200–1500 kcal na dobę” — tak to opisują zalecenia dietetyczne dla pacjentów ze stłuszczeniem. Ale uwaga, bo tempo ma tu znaczenie naprawdę krytyczne. Chudniemy raczej spokojnie, jakieś 0,5–1,0 kg tygodniowo i tyle.

I tu ciekawostka — pośpiech bywa groźniejszy niż sama nadwaga. „Masę ciała należy redukować powoli, gdyż uwolnienie w krótkim czasie dużych ilości wolnych kwasów tłuszczowych z tkanki tłuszczowej może nasilać stłuszczenie wątroby” — ostrzegają eksperci. Czyli głodówka działa odwrotnie do tego, co byśmy chcieli… mówiąc wprost: szkodzi.

Dieta przy chorej wątrobie — co jeść na co dzień

Model żywienia, który wraca w rekomendacjach najczęściej, to dieta śródziemnomorska. No i jak ona wygląda — mało tłuszczów zwierzęcych i mięsa, a sporo warzyw, owoców, nasion roślin strączkowych, produktów pełnoziarnistych i oliwy. W sumie nic odkrywczego, ale działa.

Białko bierzemy z chudych źródeł. Chodzi o chude mleko i jogurty naturalne, drób bez skóry (kurczak, indyk), królika, chudą wołowinę oraz ryby morskie, zwłaszcza dorsza, doradę i pstrąga. A do tego możemy sobie dorzucić jaja i chudy twaróg.

Węglowodany lepiej wybierać w wersji pełnoziarnistej, tu raczej nie kombinujmy. Polecane są grube kasze, ciemne makarony oraz pieczywo razowe, graham i żytnie. I jeszcze jedna ważna rzecz, a mianowicie: połowę talerza w każdym posiłku powinny zajmować warzywa, a po jednej czwartej — produkty białkowe i te węglowodanowe.

Czego unikać przy stłuszczeniu wątroby

I teraz druga strona medalu, czyli lista wykluczeń — długa i całkiem konkretna. Odpadają wszystkie potrawy smażone, tłuste mięsa, wędliny, pasztety, majonez oraz zupy i sosy na tłustych wywarach i zasmażkach. Wykluczyć musimy też śmietanę i tłuste sery — żółty, mascarpone, ricottę, mozzarellę i tłusty twaróg.

Cukier to taki drugi front. Ograniczamy słodzone napoje, soki, miód, dżemy, suszone owoce oraz owoce o wysokim indeksie glikemicznym, czyli takie jak winogrona i banany. Bo fruktoza w nadmiarze obciąża wątrobę mniej więcej tak samo jak tłuszcz, choć mało kto o tym pamięta.

A jedna pozycja w ogóle nie podlega negocjacjom. „Absolutnej eliminacji podlega alkohol” — podkreślają zalecenia żywieniowe, dorzucając jeszcze, że warto ograniczyć też kawę. I tu nie ma zmiłuj — bez odstawienia alkoholu cała reszta zmian w sumie traci sens.

Tyle że sam jadłospis to jeszcze nie wszystko. Wytyczne, na które powołuje się m.in. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, łączą dietę z aktywnością fizyczną — i to jako warunek cofania zmian, nie jakiś dodatek. Bez ruchu sam deficyt kaloryczny działa po prostu wolniej. Podobne zasady talerza opisano zresztą w poradniku o zdrowym odżywianiu po pięćdziesiątce.

I na koniec — modyfikacja stylu życia zostaje tu leczeniem pierwszego wyboru. Polega ona na redukcji o jakieś 500–1000 kcal dziennie, a nie na szukaniu pojedynczych „produktów na wątrobę”. Bo cudownej żywności, która sama z siebie odwróci stłuszczenie, w tych rekomendacjach po prostu nie ma… i raczej nie będzie.