Białko CRP — co oznacza podwyższone w wynikach badań

No i przychodzą wyniki z laboratorium, a tam CRP świeci na czerwono i od razu robi się nerwowo, prawda? Spokojnie. W większości przypadków takie podwyższone CRP po prostu mówi nam jedno: gdzieś w organizmie toczy się stan zapalny. Czasem to całkiem banalna infekcja, czasem coś poważniejszego. To białko, czyli białko C-reaktywne, produkuje nam wątroba, a jego poziom potrafi skoczyć już w ciągu kilku godzin od momentu, gdy zapalenie się pojawi. I właśnie dlatego lekarze tak chętnie zlecają ten parametr — przy gorączce, przy bólu, albo gdy objawy są jakieś takie niejasne i nie wiadomo, o co chodzi.

Narodowy Fundusz Zdrowia na swoim serwisie pacjent.gov.pl tłumaczy to w sumie krótko i po ludzku. „CRP to białko ostrej fazy, którego poziom we krwi wzrasta w odpowiedzi na stan zapalny, zakażenie lub uszkodzenie tkanek” — tak czytamy w materiałach informacyjnych NFZ. A sam wynik podaje się w miligramach na litr.

No dobra, to co jest normą? Większość laboratoriów przyjmuje, że prawidłowe stężenie to poniżej 5 mg/l, choć część pracowni idzie trochę wyżej, czyli do 10 mg/l. Ten zakres referencyjny zawsze masz wydrukowany obok swojego wyniku, więc nie musisz nic zgadywać. I tu ważna rzecz: normy między laboratoriami potrafią się odrobinę różnić, więc wynik trzeba czytać razem z tym podanym przedziałem, a nie samą liczbę w oderwaniu od reszty.

To, jak bardzo norma jest przekroczona, daje nam już pierwszą podpowiedź co do przyczyny. Niewielki wzrost, mniej więcej w przedziale od 10 do 40 mg/l, raczej częściej chodzi w parze z infekcjami wirusowymi i przewlekłymi stanami zapalnymi. Natomiast jak wartości lecą w górę do kilkuset miligramów na litr… to już typowo wskazuje na zakażenie bakteryjne.

„Bardzo wysokie stężenie CRP, przekraczające 100 mg/l, najczęściej wskazuje na ciężkie zakażenie bakteryjne” — tak podają wytyczne diagnostyczne towarzystw laboratoryjnych. Tylko że sam wynik to za mało, żeby od razu postawić rozpoznanie, nie oszukujmy się. Mimo wszystko pozwala on lekarzowi ocenić, czy ten stan zapalny jest naprawdę nasilony, czy raczej taki sobie.

Lista możliwych przyczyn podwyższonego białka C-reaktywnego jest naprawdę długa:

• infekcje bakteryjne i wirusowe
• choroby autoimmunologiczne, w tym reumatoidalne zapalenie stawów
• urazy, oparzenia i okres po operacji
• choroby zapalne jelit
• niektóre nowotwory

I tu musimy pamiętać o jednej rzeczy — na wynik wpływają też czynniki, które z chorobą nie mają wiele wspólnego. Otyłość, palenie papierosów czy ciąża potrafią zawyżyć stężenie. Dlatego jeden pojedynczy podwyższony wynik to nie jest powód do paniki, tylko zwykły sygnał, żeby się skontrolować u lekarza.

Osobną bajką jest tak zwane CRP wysokiej czułości, w skrócie hs-CRP. To badanie służy do czegoś innego — do oceny ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, a nie do wyłapywania ostrego zakażenia. I tu obowiązują już zupełnie inne progi interpretacyjne.

Przy ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego mamy trzy przedziały. Wynik poniżej 1 mg/l to ryzyko niskie, zakres od 1 do 3 mg/l — pośrednie, a powyżej 3 mg/l — podwyższone. Tylko uwaga: jak akurat masz ostrą infekcję, to wartości hs-CRP tracą sens prognostyczny, bo zapalenie po prostu zaburza cały odczyt i nic nam z niego nie wyjdzie.

A co z kasą? Sama kontrola CRP w ramach diagnostyki jest dostępna za darmo na skierowanie. „Badania zlecone przez lekarza w ramach NFZ są dla pacjenta nieodpłatne” — przypomina Narodowy Fundusz Zdrowia. Jak pójdziesz prywatnie, bez skierowania, to w cenniku komercyjnym oznaczenie CRP kosztuje zwykle kilkanaście złotych, czyli w sumie niedużo.

Na koniec — wynik powyżej normy lekarz i tak czyta w kontekście, czyli patrzy na objawy, na badanie fizykalne i na inne parametry, takie jak morfologia czy OB. Często zaleca się też, żeby powtórzyć oznaczenie po kilku dniach i zobaczyć, jak to się zmienia, czyli sprawdzić dynamikę. Spadające CRP zwykle oznacza dobrą wiadomość — że leczenie działa, a stan zapalny powoli odpuszcza.