Białko w moczu — przyczyny, objawy i kiedy się martwić

Wiesz co? Białko w moczu brzmi groźnie, ale samo w sobie chorobą wcale nie jest — to raczej taki sygnał, objaw, że coś się dzieje. W medycynie mówi się na to białkomocz albo proteinuria, i w sumie u zdrowego człowieka nie powinno go być więcej niż 150 miligramów na dobę.

Tę wartość przypomina nam branża diagnostyczna, no właśnie przy okazji takich rutynowych, zwykłych badań ogólnych moczu. „Norma białka w moczu u zdrowej osoby nie przekracza 150 mg na dobę, a przeciętnie wynosi około 50 mg” — wskazuje Diagnostyka Laboratoria Medyczne w materiale dla pacjentów. A jak chodzi o pojedynczą, taką przygodną próbkę moczu, to prawidłowe wartości mieszczą się gdzieś w przedziale od 0 do 14 mg na decylitr.

I tu ważna rzecz… nie każdy wynik powyżej normy od razu znaczy, że coś jest nie tak z nerkami. Białkomocz bywa przejściowy, taki fizjologiczny po prostu. Pojawia się po większym wysiłku fizycznym, w trakcie gorączki, a u kobiet akurat także podczas miesiączki i w ciąży. Dlatego jak wyjdzie nam pojedynczy podwyższony wynik, to zwykle trzeba go po prostu powtórzyć, zanim ktokolwiek zacznie stawiać jakieś diagnozy.

Problem zaczyna się raczej wtedy, kiedy to białko trzyma się w kolejnych oznaczeniach. I taki trwały białkomocz traktujemy już jako jeden z najważniejszych markerów przewlekłej choroby nerek. „Wydalanie albumin z moczem to pierwszy sygnał nieprawidłowej pracy nerek” — podkreślają specjaliści analityki medycznej, i zwracają uwagę na taką rzecz, że te zmiany widać w badaniach często wcześniej, niż my sami coś poczujemy.

Żeby ocenić skalę całej tej sprawy, medycyna używa kategorii albuminurii, opartych na wytycznych nefrologicznych KDIGO. No i ta klasyfikacja dzieli wyniki na trzy progi.

Kategoria	Dobowa utrata albumin	Interpretacja
A1	do 30 mg/dobę	wartość prawidłowa
A2	30–300 mg/dobę	albuminuria umiarkowana
A3	ponad 300 mg/dobę	jawny białkomocz

Czyli tak: wskaźnik wydalania albuminy w dobowej zbiórce moczu powinien być niższy niż 30 mg na dobę. A jak przekroczymy 300 mg, to mamy już jawny białkomocz, i ten zawsze, ale to zawsze, wymaga pogłębionej diagnostyki.

W statystykach uszkodzeń nerek dominują dwie przyczyny. „Cukrzyca i nadciśnienie tętnicze to dwie najczęstsze przyczyny chorób nerek” — zaznacza środowisko diabetologiczne, opisując taki mechanizm, w którym wysoki poziom cukru i podwyższone ciśnienie latami niszczą te drobne naczynia kłębuszków nerkowych. U osób po pięćdziesiątym roku życia oba schorzenia często idą w parze, i to dodatkowo zwiększa ryzyko.

Sam białkomocz dzieli się z kolei na kłębuszkowy i cewkowy. W tym pierwszym przypadku uszkodzone kłębuszki przepuszczają cząsteczki białka, których normalnie przepuszczać nie powinny. A w drugim cewki nerkowe przestają wchłaniać białko z powrotem do krwi. I to rozróżnienie ma znaczenie, bo wskazuje lekarzowi, gdzie w sumie szukać źródła problemu.

Objawy bywają mylące, bo przez długi czas mogą w ogóle nie występować. Pierwszy sygnał, który zwraca uwagę pacjenta, to zwykle spienienie moczu. Później dochodzą obrzęki — wokół kostek, pod oczami — i to uczucie ciągłego zmęczenia. A wtedy choroba zwykle jest już mniej więcej zaawansowana.

Co do momentu reakcji, to lekarze są raczej zgodni. Jeśli te podwyższone wartości albumin trzymają się w powtórzonych badaniach, albo rośnie nam wskaźnik ACR, to musimy ustalić przyczynę — najpierw u lekarza rodzinnego, a potem u nefrologa. Im wcześniej wyłapiemy nieprawidłowość, tym większa szansa, że wdrożone leczenie spowolni albo w ogóle zatrzyma postęp choroby. Więcej o tym, jak czytać wyniki badania moczu, opisuje poradnik dla pacjentów.

I jeszcze jedno na koniec — trwały białkomocz to nie tylko sprawa nerek. Wiąże się on z wyższym ryzykiem powikłań sercowo-naczyniowych, więc takiego utrzymującego się wyniku po prostu nie wolno bagatelizować.