Dieta AIP (protokół autoimmunologiczny) — zasady i produkty

Załóżmy, że dostajemy diagnozę Hashimoto albo łuszczycy i nagle czytamy w sieci, że jest taka dieta, która niby „wycisza” organizm… i tak właśnie trafiamy na AIP. To protokół autoimmunologiczny, czyli — w skrócie — dość ostry sposób jedzenia, który na kilka tygodni wyrzuca z talerza całe grupy produktów podejrzewanych o to, że podkręcają stany zapalne. Stosują go głównie ludzie z chorobami z autoagresji — no właśnie Hashimoto, reumatoidalne zapalenie stawów, łuszczyca czy choroby zapalne jelit.

Korzenie ma w diecie paleo, ale idzie znacznie dalej. Zakłada mniej więcej tyle, że niektóre składniki rozszczelniają barierę jelitową i podpuszczają układ odpornościowy, żeby atakował własne tkanki.

Co eliminuje dieta AIP

Lista wykluczeń jest długa… naprawdę długa. AIP usuwa gluten i wszystkie zboża, nabiał, jaja, strączki, orzechy oraz nasiona. No i wyrzuca też warzywa psiankowate — czyli pomidory, paprykę, bakłażana i ziemniaki.

A do tego z jadłospisu znikają jeszcze alkohol, cukier rafinowany, oleje przetworzone oraz żywność z konserwantami i barwnikami. Co zostaje? W sumie sporo: mięso, ryby, warzywa spoza grupy psiankowatych, część owoców i zdrowe tłuszcze, na przykład oliwa.

Ile trwa faza eliminacji

Najpierw idzie pełne wykluczenie. Trwa minimum 30 dni, choć dietetycy częściej zalecają raczej od 60 do 90 dni obserwacji.

Potem zaczynamy reintrodukcję. I tu wygląda to tak: wprowadzasz pojedynczy produkt i obserwujesz organizm przez 5 do 7 dni. Jak nie ma żadnej reakcji, to składnik wraca na stałe do jadłospisu. Dlatego właśnie protokół nie jest dietą docelową, tylko raczej takim narzędziem diagnostycznym.

Co pokazują badania

Pierwsze twarde dane przyniosło badanie z 2017 roku. Wzięło w nim udział 15 dorosłych z chorobą Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego. Po sześciu tygodniach fazy eliminacyjnej remisję kliniczną osiągnęło 11 osób, czyli 73 procent uczestników, i utrzymali ją przez kolejne pięć tygodni.

„Eliminacja produktów z diety może łagodzić objawy oraz stan zapalny widoczny w badaniu endoskopowym u pacjentów z chorobami zapalnymi jelit” — tak brzmi wniosek zespołu, opublikowany w piśmie „Inflammatory Bowel Diseases".

Polski akcent dołożyło badanie z 2023 roku. Naukowcy przebadali 28 pacjentek z Hashimoto, z czego 20 ukończyło 12-tygodniowy protokół. I co istotne — poziom przeciwciał anty-TPO i anty-Tg nie zmienił się w sposób istotny statystycznie.

Zmieniło się za to samopoczucie, i to akurat sporo. Odsetek zgłaszających przewlekłe zmęczenie spadł z 82 do 29 procent, a problemy skórne z 57 do 7 procent. Autorzy dość ostrożnie wskazali, że protokół „może zmniejszać ogólnoustrojowy stan zapalny i modulować odpowiedź immunologiczną”.

Czego brakuje w protokole AIP

Mimo wszystko oficjalne instytucje trochę studzą ten entuzjazm. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej przypomina, że danych jest wciąż jak na lekarstwo, a badania prowadzono na małych grupach.

„Nie ma jednoznacznych badań potwierdzających zasadność wprowadzenia diety bezglutenowej u osób cierpiących na choroby autoimmunologiczne” — podkreśla NCEŻ. Centrum ostrzega przy tym, że źle zbilansowana dieta eliminacyjna może zubożyć mikrobiotę jelit i prowadzić do niedoborów.

Dlatego eksperci radzą w sumie jedno. Protokół wprowadza się tylko po diagnozie i pod okiem dietetyka, nigdy na własną rękę. A tymczasem w sieci AIP funkcjonuje głównie jako trend, taki trochę oderwany od kontroli lekarskiej. Podobne wątpliwości budzą zresztą inne restrykcyjne diety eliminacyjne reklamowane jako lek na choroby z autoagresji.