Jak czytać etykiety produktów spożywczych — praktyczny poradnik

Stoimy przy regale z owocami i… właściwie to skąd one są? Od 17 lutego 2026 roku część produktów spożywczych w sklepach musi być znakowana po nowemu, a kontrole inspekcji handlowej pokazują, że błędów na etykietach wciąż jest sporo. Świeże owoce, warzywa i banany sprzedawane luzem muszą mieć teraz flagę kraju pochodzenia, a miód, soki i dżemy podlegają zaostrzonym unijnym wymogom. No i przez to pytanie, jak właściwie czytać etykiety produktów spożywczych, przestało być wiedzą dla pasjonatów — w sumie stało się czymś, co przydaje się przy każdych zakupach.

Podstawą dalej zostaje rozporządzenie 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji o żywności. To ono mówi, co musi znaleźć się na każdym opakowaniu, a mianowicie: nazwę środka spożywczego, wykaz składników, ilość netto, datę minimalnej trwałości lub termin przydatności do spożycia, warunki przechowywania oraz obowiązkową deklarację wartości odżywczej. I te informacje, jak stanowi akt, muszą być „czytelne, nieusuwalne i zrozumiałe” oraz „nie mogą wprowadzać w błąd”.

Składniki i alergeny — od czego zacząć czytanie

Pierwsza zasada to kolejność. Składniki wypisuje się „w kolejności malejącej według masy”, czyli to, czego jest najwięcej, stoi na samym początku listy. I teraz tak — jeśli w czymś, co reklamują jako owocowe, cukier wyprzedza owoce, to widzimy to od razu, bez kombinowania.

Druga rzecz to alergeny. Załącznik II do rozporządzenia wymienia 14 substancji, które trzeba zgłaszać obowiązkowo, w tym gluten, mleko, jaja, orzechy, ryby, skorupiaki, seler, gorczycę, sezam i siarczyny. Każdy taki składnik musi być na etykiecie, jak podaje Główny Inspektorat Sanitarny, „wyróżniony za pomocą pisma wyraźnie odróżniającego go od reszty wykazu” — i najczęściej robi się to pogrubieniem, wielkimi literami albo innym kolorem.

Jak czytać etykiety produktów spożywczych po zmianach w 2026 roku

Nowe przepisy dołożyły do tego jeszcze kraj pochodzenia. Przy miodzie producent musi wskazać wszystkie kraje, z których pochodzi mieszanka, razem z procentowym udziałem każdego z nich. Wcześniej akurat wystarczał taki zapis o „mieszance miodów z UE i spoza UE”, który w praktyce kupującemu raczej nic nie mówił.

A jaka jest skala problemu… to pokazują kontrole. Na początku lutego 2026 roku Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych podsumowała ogólnopolskie badanie napojów spirytusowych. Sprawdzono 92 podmioty, a nieprawidłowości wykryto w 20,7 procentach przypadków, głównie jeśli chodzi o znakowanie. W 18,6 procentach sprawdzonych partii znaleziono błędy na etykietach, w tym wprowadzające w błąd nazwy i deklaracje pochodzenia.

I tu wcale nie jesteśmy bezradni. Etykiety, które wprowadzają w błąd albo pomijają coś istotnego, możemy zgłaszać do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. To właśnie po skargach na oznaczanie kraju pochodzenia warzyw i owoców Prezes UOKiK wszczął kiedyś postępowania przeciwko największym sieciom handlowym, a kontrole potwierdziły, że klienci faktycznie byli wprowadzani w błąd.

Warto jeszcze pamiętać o jednym — deklarację wartości odżywczej podaje się standardowo na 100 gramów albo 100 mililitrów produktu, i dzięki temu możemy porównać dwa opakowania o różnej gramaturze. Część producentów dokłada do tego dane w przeliczeniu na porcję, ale wtedy trzeba sprawdzić, ile ta porcja realnie waży, bo to bywa różnie. Szczegółowe zestawienie tego, jakie obowiązkowe informacje muszą znaleźć się na opakowaniu, prowadzi też serwis Biznes.gov.pl.

A Inspekcja Handlowa zapowiada, że kontrole znakowania owoców i warzyw luzem będą w 2026 roku dalej prowadzone.