Czy białko szkodzi na nerki — fakty i mity

Pytanie, czy białko szkodzi na nerki — i te wszystkie fakty i mity, które krążą wokół tej diety — najmocniej rozjeżdża się akurat tam, gdzie wcale nie powinno: u osób całkiem zdrowych, którym tak naprawdę nic nie grozi. A specjaliści od żywienia mówią to samo, w sumie zgodnie: jeśli masz sprawne nerki, to większa ilość białka w diecie ich nie uszkodzi.

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej wrzuca to przekonanie o szkodliwości białka do worka z najczęściej powtarzanymi dietetycznymi mitami. „Nie ma dowodów naukowych na to, że dieta bogata w białko uszkadza zdrowe nerki” — stwierdza NCEŻ w swoich materiałach. I dodaje, że cały ten strach wziął się raczej z badań nad pacjentami, którzy już chorują. To akurat ważne.

I tu w sumie leży sedno całego sporu. Bo białko faktycznie podnosi przesączanie kłębuszkowe, czyli nerka pracuje intensywniej. Zdrowy narząd radzi sobie z tym bez śladu… a nerka już osłabiona to obciążenie może odczuć.

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności wyznaczył tu taki punkt odniesienia dla dorosłych. To 0,83 grama białka na kilogram masy ciała dziennie. „Wartość referencyjna spożycia białka wynosi 0,83 g na kilogram masy ciała na dobę dla osób dorosłych w każdym wieku” — podaje EFSA w opinii naukowej dotyczącej zapotrzebowania na białko.

Czyli jak ważysz 70 kilogramów, to wychodzi mniej więcej 58 gramów dziennie. No i wielu dorosłych — zwłaszcza ci aktywni i ci starsi — je więcej, i nic złego z ich nerkami się nie dzieje. EFSA zresztą sama dorzuca, że spożycie do dwukrotności tej wartości referencyjnej wciąż mieści się w tym, co obserwuje się w populacji, i jest uznawane za bezpieczne dla zdrowych osób.

Zupełnie inaczej wygląda to przy przewlekłej chorobie nerek. Tu wytyczne idą dokładnie w drugą stronę, bo nadmiar białka naprawdę przyspiesza pogarszanie się funkcji narządu.

Polskie Towarzystwo Nefrologiczne wskazuje, że pacjenci z rozpoznaną niewydolnością nerek powinni pilnować podaży białka, ale pod okiem lekarza i dietetyka. W zaawansowanej chorobie ograniczenie białka spowalnia jej postęp, więc dawkę dobiera się indywidualnie — do stadium choroby i do wyników badań.

Tyle że granica między „zdrowy” a „chory” bywa kompletnie niewidoczna. Przewlekła choroba nerek przez długi czas po prostu nie daje objawów, więc część osób przechodzi na dietę wysokobiałkową, w ogóle nie wiedząc, że coś jest nie tak. I dlatego specjaliści radzą, żeby przed sięgnięciem po odżywki białkowe albo restrykcyjne diety oznaczyć sobie kreatyninę i wskaźnik eGFR.

Mit dotyczy w sumie też samego źródła białka. Dietetycy zwracają uwagę, że nie chodzi wyłącznie o ilość, ale i o to, skąd to białko pochodzi. „Białko roślinne wywiera mniejsze obciążenie metaboliczne dla nerek niż białko zwierzęce” — zauważa NCEŻ i wskazuje rośliny strączkowe jako niezłą alternatywę dla części czerwonego mięsa.

Woda to drugi element tej całej układanki. Przy diecie wysokobiałkowej organizm wydala więcej produktów przemiany azotu, więc i płynów potrzebuje więcej. A jak się za mało nawadniamy, to sprzyja to raczej kamicy, a nie samej niewydolności — i to rozróżnienie gdzieś tak ginie w popularnych poradach.

Sprawa seniorów dodatkowo miesza w tym obrazie, bo po sześćdziesiątce masa mięśniowa maleje i wielu lekarzy wręcz zaleca, żeby białka jeść więcej. Więcej na temat diety osób starszych wraca przy okazji profilaktyki sarkopenii.

Czyli wnioski instytucji rozjeżdżają się na dwie grupy. Osoba zdrowa raczej nie musi się bać standardowo wyższej podaży białka, natomiast pacjent z chorobą nerek, jak działa bez konsultacji, ryzykuje, że tylko przyspieszy chorobę. Aktualne stanowiska dietetyczne dla populacji ogólnej publikuje Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej.