Kolagen — skutki uboczne i przeciwwskazania

Okej, zacznijmy od czegoś prostego: większość z nas sięga po kolagen, bo gdzieś przeczytała, że „na skórę, włosy i stawy”. I tak, w sumie zwykle nic złego się nie dzieje — co najwyżej brzuch trochę pomarudzi. Ale jak już wchodzimy w temat głębiej, to okazuje się, że ta lista przeciwwskazań jest dłuższa, niż mówi nam etykieta na saszetce. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności faktycznie potwierdził, że hydrolizat kolagenu jest raczej dobrze tolerowany… tylko że „bezpieczny” i „dla każdego” to dwie różne rzeczy, i dietetycy akurat o tym przypominają.

No i punktem wyjścia jest tutaj opinia Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności z 2017 roku. Urząd ocenił hydrolizat kolagenu w ramach procedury nowej żywności i — w skrócie — nie znalazł sygnałów toksyczności przy dawkach, które stosowano w badaniach klinicznych.

„Hydrolizat kolagenu nie wpływał niekorzystnie na parametry biochemiczne ani hematologiczne krwi, również przy długotrwałym przyjmowaniu” — tak to ujmuje EFSA w swojej opinii naukowej. A badania, na które się powołują, obejmowały porcje gdzieś od 2,5 do 15 gramów dziennie.

Skutki uboczne kolagenu zgłaszane najczęściej

Zacznijmy od tego, że te najczęstsze dolegliwości są w sumie błahe. Wzdęcia, uczucie pełności, zaparcia, czasem taki niezbyt przyjemny posmak w ustach. I to nie jest wina samego kolagenu — to raczej typowa reakcja, jaką dają w ogóle preparaty białkowe.

Co ważne, część tych skutków ubocznych nie bierze się z białka, tylko z dodatków. Kolagen morski bywa problemem dla osób uczulonych na ryby i skorupiaki, czyli może wywołać reakcję alergiczną. A niektóre proszki mają w składzie wapń — i jak łączysz je z osobnym suplementem wapnia, to jego poziom we krwi może ci podskoczyć.

Hiperkalcemia to rzadkie, ale opisywane ryzyko, i pojawia się przy naprawdę wysokich dawkach. Nadmiar wapnia obciąża nerki i serce. Dlatego specjaliści odradzają, żeby na własną rękę zwiększać porcję ponad to, co zaleca producent.

Komu suplementacja może zaszkodzić

Tutaj lista jest dość konkretna. Ciąża i karmienie piersią — bo po prostu brakuje badań nad bezpieczeństwem w tych grupach. Choroby nerek, gdzie dodatkowe białko i wapń bywają niewskazane. Do tego schorzenia wątroby oraz potwierdzona alergia na to, z czego dany kolagen jest zrobiony.

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej przypomina nam zresztą rzecz dość oczywistą: suplement nie zastąpi ani diety, ani leczenia. „Suplementy diety nie są lekami i nie służą do leczenia chorób, a ich stosowanie powinno uzupełniać, a nie zastępować zróżnicowany sposób żywienia” — podkreśla NCEŻ w swoich materiałach edukacyjnych.

Tyle że rynek rządzi się swoimi prawami. Kolagen sprzedaje się jako żywność, a nie lek — czyli nie przechodzi tych badań, które są wymagane dla farmaceutyków.

Czego nie sprawdza nikt przed sprzedażą

I tu właśnie robi się ta luka, o której producenci raczej milczą. Amerykańska Agencja Żywności i Leków traktuje peptydy kolagenowe jako suplement diety, a to oznacza, że nie ma obowiązkowych badań, zanim taki produkt trafi do sprzedaży.

„Agencja nie zatwierdza suplementów diety pod kątem skuteczności ani bezpieczeństwa przed ich wprowadzeniem na rynek; odpowiedzialność spoczywa na producencie” — wskazuje FDA w komunikatach o suplementach. I w praktyce wygląda to tak, że kontrola jakości wychodzi na jaw dopiero wtedy, kiedy pojawią się skargi.

W Unii Europejskiej ta poprzeczka jest jednak wyżej. Nowe składniki kolagenowe muszą przejść procedurę nowej żywności, a mianowicie: ocenę bezpieczeństwa jeszcze zanim w ogóle wejdą do sprzedaży. I ta różnica jest całkiem praktyczna — ten sam proszek w USA i w UE przechodzi po prostu inną ścieżkę dopuszczenia.

Więc tak naprawdę najwięcej realnych problemów bierze się nie z samego białka, tylko z zanieczyszczeń. W przebadanych partiach suplementów wykrywano metale ciężkie, które pochodziły ze źle kontrolowanych źródeł surowca.