Cholesterol HDL i LDL — jak czytać wyniki i jakie są normy

Wiesz co jest najdziwniejsze w wynikach cholesterolu? To, że ta sama liczba u dwóch różnych osób… nie znaczy tego samego. I akurat to powtarza Polskie Towarzystwo Lipidologiczne od czasu wytycznych z 2021 roku. Bo norma cholesterolu HDL i LDL to nie jest jakaś jedna sztywna liczba. Ona zależy od tego, jakie mamy ryzyko sercowo-naczyniowe — a nie od tabelki na wydruku z laboratorium.

No i jak już dostajemy lipidogram, to widzimy na nim cztery wartości: cholesterol całkowity, frakcję LDL, frakcję HDL oraz trójglicerydy. Dla zdrowego człowieka, bez żadnych obciążeń, wytyczne PTL przyjmują cholesterol całkowity poniżej 190 mg/dl, LDL poniżej 115 mg/dl i trójglicerydy poniżej 150 mg/dl. Tylko że to jest raczej punkt wyjścia, a nie żaden wyrok.

Cholesterol HDL i LDL normy — co decyduje o progu

LDL bywa nazywany tym „złym” cholesterolem i to właśnie on jest głównym celem leczenia. Tu działa prosta zasada: im wyższe ryzyko zawału czy udaru, tym niżej musimy zejść. U kogoś z umiarkowanym ryzykiem cel to LDL poniżej 100 mg/dl. Przy dużym ryzyku — już poniżej 70 mg/dl. A po zawale, czyli w grupie bardzo dużego ryzyka, granica spada do 55 mg/dl… a w przypadkach ekstremalnych schodzimy jeszcze niżej.

„Wartość docelową LDL wyznacza się indywidualnie, w oparciu o całkowite ryzyko sercowo-naczyniowe pacjenta, a nie o jeden próg referencyjny” — tak mniej więcej streszcza tę zasadę dokument PTL z 2021 roku. I dlatego ten sam wynik 110 mg/dl u jednej osoby będzie w normie, a u drugiej będzie wymagał leczenia.

HDL czytaj odwrotnie

Z frakcją HDL jest na odwrót. Tutaj im wyższa liczba, tym lepiej, bo HDL po prostu usuwa nadmiar cholesterolu z naczyń. Wytyczne przyjmują wartości pożądane powyżej 40 mg/dl u mężczyzn i powyżej 50 mg/dl u kobiet.

I co ważne — samo wysokie HDL nie wymaże nam złego wyniku LDL. „Niskie stężenie HDL jest markerem ryzyka, ale to obniżanie LDL pozostaje podstawowym celem terapii” — piszą autorzy wytycznych. A trójglicerydy powyżej 150 mg/dl traktujemy raczej jako taki sygnał ostrzegawczy, w wielu przypadkach powiązany z dietą i masą ciała.

Ryzyko liczy się skalą, nie na oko

Lekarz nie szacuje tego ryzyka na czuja. Do tego służą konkretne algorytmy: SCORE2 dla osób w wieku 40–69 lat oraz SCORE2-OP dla pacjentów powyżej 70. roku życia. A dla chorych na cukrzycę jest osobne narzędzie, a mianowicie: SCORE2-Diabetes.

W grupach bardziej obciążonych — czyli z cukrzycą, nadciśnieniem czy chorobą serca — zalecenia robią się ostrzejsze. Tam rekomenduje się utrzymanie cholesterolu całkowitego poniżej 175 mg/dl. Więcej o badaniach kontrolnych dla seniorów znajdziesz w poradniku profilaktycznym u nas na łamach.

Lipidogram w sumie warto robić na czczo, choć dzisiejsze wytyczne dopuszczają oznaczenie bez głodzenia — jakoś tam pod warunkiem, że trójglicerydy nie są skrajnie wysokie. Pełną treść rekomendacji opublikowało Polskie Towarzystwo Lipidologiczne w branżowym czasopiśmie w 2021 roku. Ale kluczowa zostaje jedna rzecz: wynik trzeba czytać razem z oceną ryzyka, a nie patrzeć tylko na samą liczbę z prawej kolumny.