Probiotyki — kiedy warto je stosować i jak wybrać

Słowo „probiotyk” na opakowaniu jedzenia? Unijne prawo patrzy na nie krzywo — traktuje je jak oświadczenie zdrowotne, a takiego dla probiotyków Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności jak dotąd nie zatwierdził. No i wyjątek jest właściwie jeden: żywe kultury bakterii w jogurcie. Dlatego producenci suplementów muszą się tu poruszać po naprawdę wąskim pasku, jakoś tak między tym, co wolno, a tym, czego nie.

Punktem wyjścia jest rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych. A reguła w sumie prosta: jak coś sugeruje korzyść dla zdrowia, to najpierw musi to być naukowo potwierdzone i wpisane na unijną listę. I teraz tak — probiotyków na tej liście po prostu nie ma, bo zdaniem EFSA przedstawione dowody nie wykazały „korzystnego związku przyczynowego” między ich spożyciem a konkretnym efektem.

Główny Inspektorat Sanitarny ciągnie to samo. Urząd odradza, żeby mówić „probiotyk” o żywności. Na etykiecie suplementu diety termin przejdzie, ale tylko warunkowo — czyli jako część obowiązkowej informacji, która wskazuje rodzaj substancji, i tyle. To rozróżnienie wcale nie jest takie nieważne, bo suplement diety to dalej kategoria żywności… a nie lek.

Czym właściwie jest probiotyk

Definicję ustaliły wspólnie FAO i WHO. Probiotyki to, jak podają obie organizacje, „żywe drobnoustroje, które podawane w odpowiednich ilościach wywierają korzystny efekt zdrowotny u gospodarza”. I tutaj zwróćmy uwagę na dwa słowa: „żywe” oraz „odpowiednich ilościach”. Bo martwe bakterie albo zbyt mała dawka tej definicji już nie spełniają.

Liczbę żywych komórek podaje się w jednostkach CFU, czyli jednostkach tworzących kolonię. I co ważne — ta wartość musi być gwarantowana do końca terminu przydatności, nie tylko w dniu produkcji. A do tego efekt działania jest, zgodnie z wytycznymi dla praktyki klinicznej, „szczepozależny” — czyli mniej więcej tak: korzyść, którą wykazano dla jednego szczepu, nie przenosi się automatycznie na inny. No nie działa to tak.

Kiedy stosować probiotyki

Najczęściej sięgamy po nie przy antybiotykoterapii. Bo antybiotyk niszczy nie tylko te chorobotwórcze bakterie, ale przy okazji też naszą naturalną mikrobiotę jelit. I wtedy bierzemy probiotyki, żeby ograniczyć ryzyko biegunki poantybiotykowej i jakoś odbudować florę. Po drugie — przydają się przy zaburzeniach trawienia, i w podróży, kiedy nagle zmienia nam się dieta i woda.

Tylko że żaden preparat nie zastąpi zdrowego stylu życia. „Suplementem diety nie zastąpi się prawidłowo zbilansowanej diety i aktywności fizycznej” — to zdanie przewija się w materiałach sanitarnych raz za razem. A jeśli chorujemy przewlekle i myślimy o suplementacji, to taką decyzję raczej warto skonsultować z lekarzem albo farmaceutą.

Jak wybrać preparat

Przy wyborze liczy się konkret, a nie hasło z opakowania. Najpierw patrzymy na nazwę szczepu, potem na dawkę, a na końcu na dowody.

Kryterium	Na co patrzeć
Szczep	pełne oznaczenie, np. literowo-cyfrowe, nie samo „bakterie kwasu mlekowego"
Dawka CFU	liczba gwarantowana do końca terminu ważności
Wskazanie	dowód kliniczny dla danego szczepu w danym problemie
Forma	ochrona przed kwasem żołądkowym, warunki przechowywania

I jeszcze jedno, o czym warto wiedzieć: produkt może mieć status leku albo suplementu diety, a wymagania jakościowe wobec tych dwóch kategorii się różnią. Status sprawdzisz po prostu na opakowaniu. Więcej o tym, jak czytać etykiety suplementów, pisaliśmy już osobno.

Zasady oznaczania reguluje też rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 dotyczące przekazywania konsumentom informacji o żywności. A zgodę na nowe oświadczenie zdrowotne wydaje Komisja Europejska — ale dopiero po pozytywnej opinii EFSA, całą procedurę opisuje GIS. I dla probiotyków takiej zgody na razie po prostu nie ma.