Dieta GAPS — założenia i kontrowersje

Dieta GAPS to taki temat, przy którym dietetycy zaczynają się kłócić, no i trudno się dziwić. Bo obiecuje sporo — że przez jelita da się leczyć zaburzenia neurologiczne i psychiczne — a twardych dowodów naukowych jakoś tam brakuje. I co jakiś czas wracamy do tego samego, bo to wciąż jeden z najbardziej restrykcyjnych protokołów eliminacyjnych, jakie w ogóle możesz wprowadzić poza gabinetem lekarskim.

Sama nazwa, czyli GAPS — Gut and Psychology Syndrome — pojawiła się w 2004 roku, opisała ją dr Natasha Campbell-McBride, neurolożka zajmująca się żywieniem. Jej pomysł jest mniej więcej taki: autyzm, depresja czy ADHD mają wspólne źródło w nieszczelnym, rozregulowanym jelicie. I stąd cały sens diety — ma „uszczelnić” przewód pokarmowy i odbudować mikroflorę.

Na czym polega dieta GAPS

Cały protokół dzielimy na trzy fazy. Najpierw mamy etap wstępny, rozbity na sześć podstadiów, i to trwa od trzech do sześciu tygodni. Potem wchodzimy w pełną dietę GAPS, czyli takie 12 do 24 miesięcy, a na koniec stopniowo wracamy z produktami, które wcześniej wyleciały.

A lista wykluczeń jest naprawdę długa. Wypada cukier, zboża glutenowe i bezglutenowe, kasze, ryż, warzywa skrobiowe, rośliny strączkowe, soja, kawa, alkohol i wszystko, co przetworzone. Mleko też znika z jadłospisu, choć akurat produkty fermentowane są dopuszczone.

Fundament całej metody to wycięcie sacharozy, laktozy i skrobi. W teorii w tym czasie organizm ma sobie odbudować barierę jelitową i raczej lepiej wchłaniać składniki odżywcze… przynajmniej tak to wygląda na papierze.

Dieta GAPS — założenia i kontrowersje wokół skuteczności

I tu robi się ciekawie, bo to właśnie ta obietnica leczenia chorób neurologicznych budzi największy opór środowiska. Duże organizacje żywieniowe nie uznają GAPS za terapię opartą na dowodach. Brakuje dużych, kontrolowanych badań klinicznych, a to, co mamy, to głównie obserwacje samej autorki oraz relacje rodziców pacjentów.

Portal branżowy Dietetycy.org.pl pisze o tym wprost: „wciąż brakuje badań naukowych potwierdzających jej skuteczność”. Eksperci dodają jeszcze jedno — że poprawę po wprowadzeniu diety ciężko przypisać samej metodzie, bo w sumie równolegle zmienia się cały styl odżywiania.

Kontrowersyjne jest też samo założenie wyjściowe. Jak podsumowuje przegląd opublikowany przez serwis Healthline, „twierdzenie, że nieszczelne jelito jest przyczyną autyzmu, jest kontrowersyjne i nadmiernie upraszcza złożone schorzenie”.

Ryzyko niedoborów i ostrzeżenia dietetyków

Druga oś sporu to bezpieczeństwo żywieniowe. Jak wycinamy całe grupy produktów, i to tak ostro, to po prostu grozi nam to brakami w diecie. Dietetycy.org.pl zwraca na to uwagę: „Niedobory szczególnie widoczne są w podaży błonnika pokarmowego (co może być przyczyną zaparć), a także witamin z grupy B”.

Niska ocena pojawiła się też w zestawieniach międzynarodowych. W rankingu diet U.S. News & World Report z 2022 roku GAPS wylądowała na końcowych miejscach, mniej więcej na równi z dietą Atkinsa i ketogeniczną. Powód? Jak wskazywano — „brak wystarczających dowodów potwierdzających skuteczność założeń tej diety”.

I co do jednego specjaliści są zgodni. GAPS to dieta lecznicza, a nie coś, co wprowadzamy sobie ot tak, na własną rękę. Dlatego zalecają, żeby najpierw skonsultować się z lekarzem i dietetykiem klinicznym, zwłaszcza jak chodzi o dzieci.

Mimo tej całej krytyki dieta wciąż ma swoich zwolenników, którzy powołują się na własne doświadczenia. Naukowcy traktują te relacje raczej jako sygnał do dalszych badań, a nie jako dowód terapeutyczny. I na razie żadne towarzystwo medyczne nie rekomenduje GAPS jako metody leczenia autyzmu, ADHD czy chorób autoimmunologicznych.