Dieta uchyłkowa — co jeść przy uchyłkach jelita

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej w końcu rozprawia się z pewnym starym zakazem… i dobrze. Jak masz uchyłki jelita grubego, to wcale nie musisz odpuszczać sobie orzechów, kukurydzy czy drobnych pestek. Brzmi inaczej niż to, co pewnie słyszałeś, nie? Bo dieta uchyłkowa, jaką lekarze zalecali jeszcze dekadę temu, opierała się właśnie na unikaniu tych rzeczy. No i okazuje się, że dziś to zalecenie raczej nie ma potwierdzenia w badaniach.

NCEŻ powołuje się tutaj na wytyczne Amerykańskiego Towarzystwa Gastroenterologicznego, a te mówią wprost, że „nie ma przeciwwskazań do spożywania orzechów, kukurydzy ani owoców jagodowych” — w tym truskawek i malin. Czyli pestki nie zatykają uchyłków i nie wywołują ich zapalenia. To po prostu mit, który przez lata krążył sobie po gabinetach.

Dieta uchyłkowa stawia na błonnik rozpuszczalny

W okresie, kiedy nic nas nie boli, liczy się tak naprawdę jedno: błonnik. „Korzystne jest zwiększenie spożycia błonnika rozpuszczalnego” — podkreśla Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. A znajdziemy go w jabłkach, pomarańczach, burakach, płatkach owsianych i w kaszy jęczmiennej.

Dlaczego to w ogóle działa? No bo błonnik przyspiesza pasaż jelitowy i obniża ciśnienie w środku okrężnicy. A mniejsze ciśnienie to mniejsze ryzyko, że resztki jedzenia zalegną w tych zmienionych chorobowo zakątkach jelita. Szpitalne zalecenia dla diety bogatoresztkowej mówią nawet o 40–60 g błonnika na dobę, rozłożonych mniej więcej na 4–5 posiłków co 3–4 godziny.

I do tego nawodnienie, bo bez wody błonnik działa odwrotnie i tylko pogłębia zaparcia — a te same w sobie sprzyjają powstawaniu uchyłków. Specjaliści zalecają tu około dwóch litrów płynów dziennie.

Co jeść przy zaostrzeniu, a czego unikać

Tutaj reguły zmieniają się o sto osiemdziesiąt stopni, czyli wszystko na opak — to znaczy wtedy, kiedy uchyłek się zapali. Wtedy błonnik schodzi z talerza. Przy łagodnym i umiarkowanym zapaleniu NCEŻ zaleca dietę „łatwostrawną, półpłynną i płynną”, a więc białe pieczywo, makaron z pszenicy durum, biały ryż i drobne kasze typu manna czy kuskus.

Z menu znikają wtedy produkty ciężkostrawne. A mianowicie: cebula, czosnek, kapusta, warzywa strączkowe i grzyby. Instytucje wskazują też, że na co dzień warto raczej ograniczyć czerwone mięso oraz alkohol — bo jedno i drugie zwiększa ryzyko powikłań.

Granica między jedną a drugą dietą bywa naprawdę cienka i dlatego przy nawracających dolegliwościach decyzję najlepiej zostawić dietetykowi klinicznemu. Dieta uchyłkowa nie jest jakimś jednym sztywnym jadłospisem, ona zmienia się razem ze stanem jelita. Podobny mechanizm dotyczy zresztą innych chorób układu pokarmowego, gdzie faza ostra wymaga zupełnie innego menu niż okres remisji.

Ruch liczy się tak samo jak talerz

Sama zmiana jadłospisu to jednak nie wszystko. „Regularna aktywność fizyczna jest związana ze zmniejszeniem ryzyka zapalenia uchyłków o 25%” — informuje NCEŻ. Centrum wskazuje też trzy inne czynniki, na które my, pacjenci, mamy realny wpływ: masę ciała, palenie tytoniu i poziom aktywności.

Otyłość i nikotynizm wylądowały na liście rzeczy modyfikowalnych, czyli obok diety. No więc redukcja wagi i rzucenie palenia to nie jest jakiś dodatek do leczenia… to po prostu jego część. Choroba uchyłkowa dotyka najczęściej osób po 50. i 60. roku życia, a jej powikłania potrafią w wielu przypadkach skończyć się hospitalizacją.