Cholesterol a stres — czy nerwy podnoszą jego poziom

Znasz to uczucie, kiedy masz ciężki tydzień, wszystko się sypie i jakoś tak czujesz, że organizm tego nie odpuści? No właśnie. Bo przewlekły stres potrafi naprawdę, fizycznie podbić nam cholesterol — a głównym łącznikiem w tej całej układance jest kortyzol. To taki hormon, który przy długim napięciu po prostu zmusza wątrobę, żeby produkowała więcej frakcji LDL. I to dokładnie ten mechanizm stoi za pytaniem, które ciągle wraca w gabinetach: cholesterol a stres — czy nerwy podnoszą jego poziom, czy to tylko medyczny mit. No i najnowsze przeglądy badań mówią raczej jasno: ten związek jest realny, choć nie u każdego tak samo mocny.

Najmocniejszy dowód przyniosło badanie naukowców z University College London. Zespół przebadał 199 zdrowych osób w średnim wieku i sprawdzał, jak ich lipidy reagują na zadania, które wywołują napięcie psychiczne. A potem… powtórzyli te pomiary po trzech latach.

I wnioski wyszły dość jednoznaczne. Te osoby z górnej jednej trzeciej, czyli reagujące stresem najmocniej, trzy razy częściej miały poziom „złego” cholesterolu LDL powyżej progu klinicznego niż grupa, która reagowała najsłabiej. Wyniki opublikowano w listopadzie 2005 roku w czasopiśmie „Health Psychology” Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego.

Cholesterol a stres — czy nerwy podnoszą jego poziom u każdego tak samo

I tu robi się ciekawie, bo reakcja jest bardzo indywidualna. Część badanych po stresującym zadaniu notowała spory skok lipidów, a inni reagowali raczej minimalnie. Dlatego dwie osoby pod tym samym obciążeniem mogą mieć zupełnie różne wyniki lipidogramu… i obie będą zdziwione.

Skalę tego zjawiska potwierdza analiza z 2013 roku, która objęła aż 91 593 osób. Wykazała ona dodatnią korelację między stresem zawodowym a niekorzystnym profilem cholesterolu, czyli wysokim LDL i niskim HDL. A z kolei badanie z 2017 roku pokazało, że napięcie psychiczne podnosi nam trójglicerydy oraz LDL, i jednocześnie obniża ten „dobry” cholesterol HDL.

Jak kortyzol zmienia profil lipidowy

W sumie sam mechanizm biologiczny jest dość prosty. Kiedy organizm tkwi w przewlekłym napięciu, ten stale podwyższony kortyzol zaburza nam całą gospodarkę tłuszczową. Wątroba odpowiada na to większą produkcją LDL, a do tego rośnie jeszcze poziom trójglicerydów.

I tu dochodzi taka rzecz jak hemokoncentracja. Czyli pod wpływem stresu krew traci część płynów, i przez to stężenie cholesterolu w próbce po prostu rośnie. A poza tym wysoki kortyzol zaostrza apetyt i sprzyja odkładaniu tłuszczu brzusznego — a to już dość prosta droga do gorszego lipidogramu.

Stres działa też pośrednio, i akurat przez styl życia. Zwraca na to uwagę Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, które modyfikację nawyków stawia w samym centrum profilaktyki zaburzeń lipidowych. „Profilaktyka, polegająca na modyfikacji stylu życia, może istotnie wpłynąć na obniżenie stężenia lipidów w osoczu” — wskazuje NCEŻ.

W swoich zaleceniach instytut wprost wymienia radzenie sobie z napięciem jako element terapii. „Pomocne mogą być techniki relaksacyjne oparte na uważności i medytacji, ćwiczenia oddechowe lub joga” — czytamy w materiałach NCEŻ o zaburzeniach lipidowych. Obok tego centrum rekomenduje dietę śródziemnomorską oraz ograniczenie tłuszczów zwierzęcych i cukrów prostych.

I co ważne, sam stres rzadko działa w pojedynkę. Nerwom zwykle towarzyszą gorsza dieta, mniej ruchu, sięganie po używki i krótszy sen — a każdy z tych czynników osobno też podbija nam cholesterol. Dlatego badacze z UCL ostrzegają, że osoby silnie reagujące na stres są jednocześnie bardziej narażone na chorobę serca w kolejnych latach.