Czerwony ryż na cholesterol — czy działa i jak stosować

Wyobraź sobie taką sytuację: szukasz czegoś na cholesterol, sięgasz po czerwony ryż, bo „naturalny”, a tu się okazuje, że całkiem niedawno Unia mocno przykręciła śrubę. No i właśnie tak jest. Od 22 czerwca 2022 roku w całej Unii Europejskiej nie wolno już sprzedawać suplementu, w którym pojedyncza porcja przeznaczona do spożycia w ciągu dnia zawiera 3 mg albo więcej monakoliny K. A to akurat ta substancja, przez którą czerwony ryż na cholesterol w ogóle cokolwiek robi.

Zmianę wprowadziło rozporządzenie Komisji (UE) 2022/860, które zmieniło załącznik III do rozporządzenia (WE) nr 1925/2006. I tu uwaga — to nie była żadna moda ani widzimisię. Chodziło o serię zgłoszeń o działaniach niepożądanych.

Dlaczego Bruksela ścięła dawkę

Zacznijmy od tego, czym ten czerwony ryż w ogóle jest. To po prostu ryż sfermentowany drożdżami Monascus purpureus. I właśnie w trakcie tej fermentacji powstaje monakolina K. Tylko… tu mamy problem, bo ona jest chemicznie tożsama z lowastatyną — a lowastatyna to lek na receptę.

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności stwierdził, że monakolina K „wykazuje znaczące podobieństwo do lowastatyny”, co „stwarza ryzyko wywołania działania leczniczego”. Czyli mówiąc po ludzku: to nie jest jakiś łagodny suplemencik, to raczej statyna w przebraniu.

I to nie jest nowa sprawa. Już w 2018 roku panel EFSA ostrzegał, że poważne działania niepożądane ze strony mięśni mogą się pojawić nawet przy dawce 3 mg dziennie. I dlatego właśnie akurat tę wartość ustawiono jako próg odcięcia.

Czy czerwony ryż na cholesterol naprawdę działa

Działa — i w sumie na tym polega cały kłopot. Monakolina K obniża stężenie cholesterolu LDL dokładnie tym samym mechanizmem co statyny, czyli hamuje enzym, który odpowiada za jego produkcję w wątrobie.

I teraz robi się ciekawie, bo wchodzimy w taki paradoks. Dawne oświadczenie zdrowotne dopuszczone w UE wymagało aż 10 mg monakoliny K dziennie, żeby preparat mógł w ogóle deklarować jakiś wpływ na cholesterol. A tymczasem nowy limit bezpieczeństwa to mniej niż 3 mg. I te dwie liczby się po prostu wykluczają, nie da się ich pogodzić.

W praktyce wychodzi nam z tego coś takiego: suplement, który jest legalny po 2022 roku, zawiera dawkę za niską, żeby powoływać się na ten stary, mocny efekt. Bo skuteczność spada razem z dawką, mniej więcej proporcjonalnie.

Komu nie wolno sięgać po preparat

Rozporządzenie nałożyło też obowiązkowe ostrzeżenia na etykiecie. I to nie jest tak, że producent może sobie odpuścić — musi wprost wskazać te grupy, które mają trzymać się od preparatu z daleka.

• kobiety w ciąży i karmiące piersią,
• dzieci i młodzież poniżej 18 lat,
• dorośli powyżej 70 lat.

Dokładny zapis brzmi tak: „Niniejszy produkt nie powinien być spożywany przez kobiety w ciąży lub kobiety karmiące piersią, dzieci w wieku poniżej 18 lat i osoby dorosłe w wieku powyżej 70 lat”.

I to nie wszystko, bo etykieta musi zawierać jeszcze twarde przeciwwskazanie dla osób, które już się leczą: „Nie należy spożywać, jeśli zażywasz leki obniżające poziom cholesterolu”. Łączenie czerwonego ryżu ze statynami z apteki podwaja ryzyko uszkodzenia mięśni i wątroby. I z tego samego powodu nadzór nad bezpieczeństwem suplementów prowadzi w Polsce Główny Inspektorat Sanitarny.

A regulacja idzie jeszcze dalej. Konsument, który zauważy u siebie jakieś niepokojące objawy, dostaje na opakowaniu takie polecenie: „Należy zwrócić się o poradę do lekarza w sprawie spożycia tego produktu w przypadku wystąpienia jakichkolwiek problemów zdrowotnych”.

I co jest istotne — nie wolno też mieszać kilku źródeł tej samej substancji. Etykieta ostrzega, żeby nie spożywać preparatu równolegle z innymi produktami, które zawierają sfermentowany czerwony ryż. Czyli mechanizm działania mamy tu dokładnie taki sam jak przy lekach na cholesterol, a nie jak przy zwykłej, niewinnej witaminie.

A dla osób, które przyjmują statyny, stanowisko organów jest jednoznaczne: dawka monakoliny K z suplementu i ta dawka z recepty się po prostu sumują… a tego sumowania tak naprawdę nikt nie kontroluje.