Cukier w moczu — co oznacza i o czym świadczy

Zaczyna się zwykle tak: odbieramy wynik badania moczu, skanujemy go wzrokiem i nagle przy glukozie pojawia się coś, czego być nie powinno. No i robi się nerwowo. A tak naprawdę ten cukier w moczu, czyli glukozuria, najczęściej oznacza po prostu tyle, że poziom glukozy we krwi przeskoczył próg, przy którym nerki przestają go zatrzymywać. U zdrowej osoby glukozy w moczu praktycznie nie ma. Więc jak już się tam pojawia, to jest to sygnał, że organizm gospodaruje cukrem inaczej, niż powinien.

Diagności laboratoryjni przypominają, że nerki najpierw filtrują glukozę, a potem wchłaniają ją z powrotem do krwi. Tyle że ten mechanizm ma swoją granicę.

„Próg nerkowy dla glukozy wynosi u większości dorosłych około 180 mg/dl. Powyżej tej wartości stężenia we krwi cukier zaczyna przedostawać się do moczu” — tłumaczy w materiałach edukacyjnych Polskie Towarzystwo Diabetologiczne.

Cukier w moczu — co oznacza i o czym świadczy w praktyce

Najczęściej za tym stoi cukrzyca, zwłaszcza taka jeszcze nierozpoznana albo źle wyrównana. I dlatego dodatni wynik glukozy w moczu lekarz rodzinny raczej traktuje jako wskazówkę, żeby oznaczyć glukozę we krwi na czczo, a często do tego jeszcze hemoglobinę glikowaną.

Narodowy Fundusz Zdrowia zwraca uwagę, że to właśnie badanie moczu bywa tym pierwszym momentem, w którym choroba w ogóle wychodzi na jaw.

„Glukoza w moczu wykryta podczas rutynowego badania ogólnego jest jednym z sygnałów, które mogą wyprzedzać objawy cukrzycy o miesiące, a nawet lata” — informuje NFZ w komunikacie dla pacjentów.

Tylko że cukrzyca to nie jedyne wytłumaczenie. Glukozuria pojawia się też w ciąży, kiedy ten próg nerkowy fizjologicznie się obniża. I wtedy nie zawsze oznacza chorobę… ale zawsze trzeba sprawdzić, czy przypadkiem nie rozwija się cukrzyca ciążowa.

Kiedy cukier w moczu nie oznacza cukrzycy

Jest jeszcze coś takiego jak glukozuria nerkowa. Czyli stan, w którym cukier ucieka do moczu, mimo że we krwi jego stężenie jest w sumie w normie — bo to same nerki mają obniżony próg. Bywa wrodzona i w wielu przypadkach nie daje żadnych objawów.

Wynik potrafią zaburzyć też leki. Te nowoczesne preparaty z grupy flozyn, stosowane w cukrzycy i niewydolności serca, celowo zwiększają wydalanie glukozy z moczem.

„U pacjentów przyjmujących inhibitory SGLT2 obecność glukozy w moczu jest spodziewanym efektem działania leku, a nie powikłaniem” — zaznacza Polskie Towarzystwo Diabetologiczne w wytycznych dla lekarzy.

Ale mimo wszystko żadnego dodatniego wyniku nie wolno tak po prostu zbyć machnięciem ręki. Sam pasek testowy nie odróżni przecież cukrzycy od glukozurii nerkowej ani od tego, że to po prostu leki tak działają.

Kiedy wynik wymaga pilnej reakcji

Niepokoi nas zwłaszcza taki cukier w moczu, któremu towarzyszą wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, chudnięcie i osłabienie. To raczej klasyczny obraz rozwijającej się cukrzycy.

Sytuacją alarmową jest natomiast jednoczesna obecność glukozy i ciał ketonowych. To może świadczyć o kwasicy ketonowej, a to już stan zagrażający życiu.

Ministerstwo Zdrowia w materiałach profilaktycznych przypomina, że to ryzyko rośnie z wiekiem.

„Po 45. roku życia badanie poziomu glukozy powinno być wykonywane regularnie, ponieważ cukrzyca typu 2 przez długi czas rozwija się bezobjawowo” — przypomina resort.

Lekarze podkreślają jedno: dodatni wynik to jeszcze nie rozpoznanie. Glukozuria to wskazówka, nie diagnoza. O tym, co dokładnie się za nią kryje, decyduje dopiero badanie krwi i ocena całego obrazu pacjenta. Więcej o tym, jak czytać wyniki badań krwi, znajdziesz w osobnym poradniku.

Skierowanie na badanie ogólne moczu i oznaczenie glukozy wystawia lekarz rodzinny w ramach NFZ, a wykaz świadczeń znajdziesz na stronie Narodowego Funduszu Zdrowia.