Dieta bezglutenowa — kiedy jest potrzebna i co jeść

No dobra, zacznijmy od czegoś, co chyba wszyscy gdzieś słyszeliśmy: że gluten szkodzi i lepiej go odstawić, tak na wszelki wypadek. I właśnie tu się zatrzymujemy, bo Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej mówi coś zupełnie innego — gluten odstawiamy tylko po diagnozie od lekarza, a nie dlatego, że akurat tak teraz modnie. Eksperci NCEŻ podkreślają to dość jasno: gluten warto odstawić wyłącznie wtedy, gdy organizm faktycznie go nie toleruje.

„Dieta bezglutenowa jest dietą leczniczą, a bezzasadne ograniczenie glutenu nie przynosi korzyści zdrowotnych” — informuje NCEŻ. I dorzuca jeszcze, kogo to właściwie dotyczy, czyli komu ta dieta jest naprawdę potrzebna. „Dieta bezglutenowa ma zastosowanie u osób ze zdiagnozowaną celiakią (chorobą trzewną), chorobą Dühringa, nieceliakalną nadwrażliwością na gluten czy alergią na gluten” — czytamy w zaleceniach.

I nie, to wcale nie jest jakiś margines. Na celiakię choruje mniej więcej jedna osoba na sto, a nieceliakalna nadwrażliwość na gluten pojawia się u jakichś 6 procent populacji. No i co ważne — każde z tych schorzeń wymaga trochę innego podejścia, nie wrzucamy wszystkiego do jednego worka.

Bo zobacz: przy celiakii dieta obowiązuje przez całe życie i musi być naprawdę restrykcyjna, bez wyjątków. A w razie alergii albo nadwrażliwości lekarz może wprowadzić eliminację czasowo i sprawdzać, jak to działa. Dlatego kolejność jest tu sztywna i się jej trzymamy — najpierw diagnostyka, dopiero potem talerz.

Resort zdrowia ostrzega zresztą przed odwrotną kolejnością. Jak przypomina serwis pacjent.gov.pl, jeśli sami odstawimy gluten jeszcze przed badaniami, to zaburzamy wynik testów na celiakię… i potrafimy opóźnić rozpoznanie nawet o miesiące.

Dieta bezglutenowa — kiedy jest potrzebna i co jeść według urzędu

Tu akurat dobra wiadomość, bo lista produktów naturalnie wolnych od glutenu jest naprawdę długa. NCEŻ wymienia kukurydzę, ryż, ziemniaki, soję, proso, grykę, tapiokę, amarantus, maniok, sorgo, rośliny strączkowe, orzechy, a do tego mięso, jaja, owoce i warzywa. Czyli podstawa codziennego jadłospisu zostaje nam całkiem szeroka, nie ma co panikować.

Gorzej robi się przy produktach przetworzonych. Za bezglutenowe uznaje się te, w których zawartość glutenu nie przekracza 20 ppm, czyli 20 miligramów na kilogram — taki próg ustalono w unijnym rozporządzeniu wykonawczym Komisji nr 828/2014. Takie wyroby mogą mieć oznaczenie słowne albo ten międzynarodowy znak Przekreślonego Kłosa.

Grupa	Co jeść	Czego unikać
Zboża i skrobie	ryż, kukurydza, gryka, proso, amarantus	pszenica, żyto, jęczmień, zwykły owies
Białko	mięso, ryby, jaja, strączki	wędliny i panierki z dodatkiem glutenu
Przetworzone	produkty ≤20 ppm ze znakiem Przekreślonego Kłosa	pieczywo i makarony pszenne

I pułapką bywa czasem nie samo zboże, tylko… nasza kuchnia. NFZ w przewodniku dla pacjenta zwraca uwagę na zanieczyszczenia krzyżowe — wspólny toster, jedna deska czy łyżka i już potrafią przenieść gluten na skądinąd bezpieczny posiłek. Dlatego osoby z celiakią często wydzielają sobie osobne sprzęty.

Eksperci ostrzegają też przed taką ub, no, taką drugą stroną mody na życie bez glutenu. Gotowe produkty „bez glutenu” bywają droższe i raczej uboższe w błonnik oraz witaminy z grupy B. A u osoby zdrowej taka eliminacja i tak nic nie daje, za to może nas doprowadzić do niedoborów.

Na koniec rzecz najważniejsza: diagnoza opiera się na badaniach, a nie na tym, jak się akurat czujemy. Przy celiakii oznacza się przeciwciała we krwi i robi biopsję jelita, alergię na pszenicę potwierdzają przeciwciała IgE, a nadwrażliwość rozpoznaje się przez wykluczenie tych dwóch pozostałych — bo dla niej nie ma swoistego markera. I to lekarz, po tych wszystkich testach, podejmuje decyzję o odstawieniu glutenu.